Etxeetako ganerrak iraganeko gotorleku izan ohi dira. Bota nahi ez direnak eta nonbait sartu behar diren horiek, han dute aterpe. Eta horien inarrostean, errauts artetik eta urrunetik jinik, sorpresak izan daitezke batzuetan. Hala, Uztaritzeko (Lapurdi) Intxausti familiaren etxean ziren 189 film bobina argitan eman berriak izan dira, 35 oren grabaketa.

Intxausti-Baitha etxean gordeak ziren Manuel Intxaustik (Manila, 1900-Uztaritze, 1960) eta bere sendiak grabaturiko dozenaka film; zaharrenak duela mende batekoak, azkenak 1950eko hamarkadakoak. «Altxor izugarria da», Josu Martinez zinemagilearen hitzetan. Atzemandako irudien zati txiki bat aurkeztu zuten atzo, Baionan (Lapurdi), Arantza eta Miren Intxausti Manuel Intxaustiren bi alabak tarteko zirela. XX. mendea markatu duten hainbat une eta gertakari ikus daitezke film horietan. «Argiki, Euskal Herriko historiaren zati bat ikusten da, baina ez bakarrik; munduko historiaren zati bat ere bada», azaldu du Martinezek.

Intxaustiren lan batzuk jada ezagutuak ziren, hala nola Eusko Ikaskuntzarentzat egindako Eusko ikusgayak filmaketa sorta. 1923. eta 1928. urteen artean, Intxausti plazaz plaza ibili zen herritarrek eginiko dantzen filmatzen, dokumental etnografikoak egiteko. Eusko Jaurlaritzak bultzaturiko dantza artxiboen digitalizazio programaren barne, Euskadiko Filmategiak zenbakitu zituen lan horiek.

Hain justu, dokumental etnografiko horien ezagutzak ekarri du beste 189 film berriren ezagutza, Martinez harremanetan sartu baitzen Intxausti familiarekin. Miren Intxaustik eman zion film horien berri, eta orduan hasi zuten lanketa, duela bost urte. «Orain ematen ditu fruituak», aipatu du. Dena digitalizatua dute. Euskadiko Filmategiak egin du, eta hainbat talde aritu dira inguruan: Gastibeltza Filmak, Euskal Herriko Unibertsitateko Nor ikerketa taldea, Kanaldude eta Eusko Jaurlaritza.