Ingurumen‑ebaluazioa aplikatzen zaie administrazio publiko batek egin edo onartzen dituen planei eta programei, baldin eta:

• Etorkizunean proiektuak baimentzeko esparrua ezartzen badute, edo
• Ingurumenean eragin esanguratsuak izan baditzakete, edukiarengatik, eremu geografikoarengatik edo babestutako eremuei izan diezaieketen eraginagatik.

Ezaugarrien eta ingurumen‑ondorio posibleen arabera, plana edo programa honako prozedura hauetako bati lotu ahal izango zaio:

• Ingurumen‑ebaluazio estrategiko arrunta, edo
• Ingurumen‑ebaluazio estrategiko sinplifikatua, zeinaren xedea baita zehaztea planak ingurumen‑ondorio esanguratsurik ez duen ala, aitzitik, prozedura arruntaren mende jarri behar den.

Prozeduran, funtsean, bi administrazio‑organo nagusik hartzen dute parte, eginkizun desberdinekin:

Organo sustantiboa

Plan edo programa prestatzeko, izapidetzeko eta onartzeko eskumena duen organoa da. Honako hauek dagozkio:

• Ingurumen‑ebaluazioaren prozedura hastea.
• Planaren dokumentazioa eta dagokion ingurumen‑dokumentazioa prestatzea.
• Ingurumen‑ebaluazioaren emaitza planaren azken proposamenean txertatzea.

Ingurumen‑organoa

Ingurumen‑arloan eskumena duen organo espezializatua da, eta honako eginkizun hauek ditu:

• Planak edo programak ingurumenean izan ditzakeen ondorioak aztertzea.
• Beste administrazio batzuei eta interesdunei kontsultak egitea.
• Ingurumen‑arloko ebazpena ematea (txostena edo adierazpena), planaren onespena baldintzatzen duena.

Oro har, planen eta programen ingurumen‑ebaluazioak honako fase hauek ditu:

1. Prozeduraren hasiera

Organo sustantiboak hasiera‑eskabidea bidaltzen dio ingurumen‑organoari, dagokion prozeduraren (arrunta edo sinplifikatua) arabera eskatzen den ingurumen‑dokumentazioarekin batera.

Dokumentazio horrek aukera ematen dio ingurumen‑organoari planaren edukia, helburuak eta ingurumenarekiko izan dezakeen eragina ezagutzeko.

2. Ingurumen‑azterketa eta kontsultak

Ingurumen‑organoak aurkeztutako dokumentazioa aztertzen du eta eragindako administrazio publikoei eta interesdunei kontsultak egiten dizkie, planaren ingurumen‑ondorioei buruzko informazio garrantzitsua biltzeko.

Fase honetan identifikatzen dira, besteak beste:

• Ingurumen‑eragin esanguratsuak.
• Baliabide naturalei, osasunari, biodibertsitateari edo ondareari lotutako arriskuak.
• Eragin horiek saihesteko, murrizteko edo konpentsatzeko neurriak.

3. Ingurumen‑organoaren ebazpena

Azterketaren ondorioz, ingurumen‑organoak ingurumen‑arloko ebazpena ematen du:

• Prozedura arruntean, ingurumen‑adierazpen estrategikoa.
• Prozedura sinplifikatuan, ingurumen‑txosten estrategikoa.

Ebazpen horrek:

• Planaren bideragarritasuna zehazten du ingurumen‑ikuspegitik.
• Beharrezkoa bada, baldintzak, babes‑neurriak, neurri zuzentzaileak eta jarraipen‑irizpideak ezartzen ditu.
• Nahitaezkoa eta loteslea da, aplikatzekoa den araudiak ezarritako baldintzetan.

4. Planaren edo programaren onespena

Organo sustantiboak plana edo programa onartzen du, ingurumen‑ebazpenaren edukia azken dokumentuan txertatuta.

Ingurumen‑ebaluazioak ez du planaren onespen‑prozedura ordezkatzen; aitzitik, prozedura horren barruan txertatzen da, azken erabakiak identifikatutako ingurumen‑ondorioak kontuan har ditzan bermatzeko.

Organo sustantiboentzat, ingurumen‑ebaluazioak:

• Segurtasun juridikoa ematen dio plangintza‑prozesuari.
• Ondorengo faseetan ingurumen‑gatazkak aurreikusi eta saihesteko aukera ematen du.
• Plangintza sektorialaren, lurralde‑plangintzaren eta ingurumen‑plangintzaren arteko koherentzia errazten du.
• Planaren gauzatzean atzerapenak eta inpugnazioak izateko arriskua murrizten du.

Azken batean, planen eta programen ingurumen‑ebaluazioa plangintza arduratsu eta jasangarrirako funtsezko tresna da, eta erabaki publikoen kalitatea hobetzen du hasieratik bertatik.