(2026ko uztailaren 31n DEIA egunkarian argitaratutako artikulua)
Itziar Fernández Marrón
Eusko Jaurlaritzako Politika Ekonomikoaren eta Europako Kohesioaren zuzendara
Europari buruz hitz egiten dugunean, sarritan erakunde handietan, erabaki politikoetan edo nazioarteko estrategietan pentsatzen dugu. Hala ere, Europako proiektuaren funtsezko zati bat gure ingurunetik oso gertu gauzatzen da: erabiltzen ditugun ikastetxeetan eta osasun-zentroetan, berritzen duten enpresetan, prestakuntza- eta enplegu-programetan, edo gure ingurunea babesten duten jarduketetan. Hori da Europako Kohesio Politikaren eguneroko errealitatea.
Hasieratik, kohesioak funtsezko lekua izan du Europaren eraikuntzan. Helburua argia da: lurraldeen arteko garapen orekatua sustatzea eta aurrerapen ekonomikoa eta soziala pertsona guztiengana iritsiko dela bermatzea. Euskadin, politika hori finantzaketa-iturri bat baino askoz gehiago da. Lurraldea eraldatzeko, gure lehiakortasuna indartzeko eta gizarte berritzaileago, jasangarriago eta inklusiboago baterantz aurrera egiteko tresna estrategikoa da.
Kohesio Politikak Europar Batasunaren lehentasunak eskualdeen benetako beharrekin lotzen ditu. Lankidetza horri esker, Euskadik erronka global handiak bihur ditzake, hala nola trantsizio digitala, trantsizio energetikoa edo gizarteratzea, herritarrentzat emaitza ukigarriak sortzen dituzten proiektu zehatzetan.
Eta emaitza horiek batzuetan uste baino gertuago daude. Europako funtsek hainbat arlotako jarduerak finantzatzen laguntzen dute, hala nola ikerketa, zerbitzu publikoen digitalizazioa, eraikin publikoen energia-eraginkortasuna hobetzea, uholdeetatik babestea, ekosistemak lehengoratzea, enplegurako prestakuntza edo kalteberatasun-egoeran dauden pertsonei laguntzea. Proiektu bakoitzaren atzean helburu bera dago: pertsonen bizi-kalitatea hobetzea eta Euskadiren etorkizuna indartzea.
2021-2027 aldian, zeregin hori funtsezko bi tresnen bidez egituratzen da nagusiki: Eskualde Garapeneko Europako Funtsa (EGEF) eta Europako Gizarte Funtsa (EGF+). Esparru desberdinetan jarduten duten arren, biek helburu bera dute: Euskadi kohesionatuagoa, lehiakorragoa eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko prestatuagoa eraikitzea.
Euskadiko EGEF programak 352 milioi eurotik gorako inbertsioak mobilizatuko ditu, eta horietatik 165 milioi euro baino gehiago Europako finantzaketatik datoz. Bere eginkizun nagusia berrikuntza, digitalizazioa eta trantsizio ekologikoa bultzatzea da.
Baliabide horien zati handi bat ikerketa eta garapen teknologikoa indartzera bideratuta dago, espezializazio adimenduneko RIS3 Euskadi 2030 estrategiarekin bat etorriz. Enpresen I+Gari laguntzeko programek, teknologia estrategikoekin lotutako ekimenek edo potentzial eraldatzaile handiko proiektuek, konputazio kuantikoarekin lotutakoek kasu, Euskadik ezagutzan eta berrikuntzan oinarritutako ekonomia sendotzeko egindako apustua islatzen dute.
Digitalizazioa beste jarduera-eremu handietako bat da, eta, aldi berean, EGEFek funtsezko eginkizuna du trantsizio berdean. Ikastetxeetan eta osasun-zentroetan energia-eraginkortasuna hobetzeko, arrisku naturalak prebenitzeko, biodibertsitatea babesteko edo mugikortasun iraunkorragoa sustatzeko inbertsioek klima-aldaketaren ondorioen aurrean erresilientzia handiagoa duen lurraldea eraikitzen laguntzen dute.
EGEFek azpiegituretan, teknologian eta berrikuntzan egindako inbertsioa adierazten badu, Europako Gizarte Funtsa Plusek kohesioaren dimentsio gizatiarrena sinbolizatzen du. Bere izateko arrazoia sinplea baina funtsezkoa da: inor atzean geratzen ez dela bermatzea.
Euskal Autonomia Erkidegoko FSE+ programak 197 milioi euro baino gehiagoko jarduketak aurreikusten ditu, eta 79 milioi inguruko ekarpen komunitarioa egingo du. Aurreikuspenen arabera, haien ekimenek 90.000 lagun baino gehiagori egingo diete mesede programazio-aldian zehar.
Enpleguak eta prestakuntzak lehentasuna dute. Programak Lanbideren jarduerak finantzatzen ditu langabeentzat, kualifikazio txikiko gazteentzat eta eraldaketa digital eta ekologikotik sortutako profil profesional berrietara egokitu behar duten langileentzat. Tokiko enpresa eta erakundeetan gazteak lehen aldiz kontratatzen laguntzeko laguntzak ere bultzatzen ditu.
Hala ere, FSE+ funtsaren irismena lan-merkatutik haratago doa. Programa funtsezko tresna da haurren pobreziaren aurkako borrokan aurrera egiteko, aukera-berdintasuna sustatzeko eta gizarteratzea indartzeko.
Zeregin horretan, bereziki garrantzitsua da hirugarren sektoreko erakundeekin lankidetzan aritzea; izan ere, kolektibo kalteberentzat laneratzeko ibilbideak, autoenplegu-proiektuak, mikroenpresak sortzeko ekimenak eta talentua atxikitzera bideratutako programak garatzen dituzte. Kohesioa ez dela soilik politika publiko bat, erakundeen, eragile ekonomikoen eta gizarte-erakundeen arteko lankidetzan oinarritutako ahalegin kolektiboa ere badela erakusten duen lana da.
Orain arte lortutako emaitza onek erakusten dute, halaber, Euskadik baliabide horiek eraginkortasunez, zorroztasunez eta gardentasunez kudeatzeko duen gaitasuna. EGEF eta EGF+ programetarako aurreikusitako finantza-bidea betetzeak, Europako Batzordeak ezarritako N+3 arau zorrotza barne, plangintzan, koordinazioan eta emaitzetarako orientazioan oinarritutako kudeaketa-eredu baten sendotasuna berresten du, bai eta erakunde kudeatzaileen (aldundiak, udalak, sozietateak, enpresak...) arteko gobernantza-eredu partekatu bat ere, gure eragile anitzeko lankidetza-esparrua islatzen duena.
Baina, agian, Kohesio Politikaren balio nagusia beste bat da: lehentasun politikoak herritarrentzat benetako hobekuntza bihurtzeko duen gaitasuna. Europako funtsak ez direlako berez helburu bat. Lan bila dabilenari laguntzeko, enpresa berritzaile bat bultzatzeko, gure ingurune naturala babesteko, zerbitzu publikoak modernizatzeko edo belaunaldi berriak biharko erronketarako prestatzeko aukera ematen duten tresnak dira.
Europaren etorkizunerako erabakigarria den une honetan, Euskadik kohesio-politika indartsu baten aldeko konpromisoa berresten du, lehiakortasuna, iraunkortasuna eta aukera-berdintasuna bultzatzen jarraitzeko gai izango dena. Politika horrek pertsonak erdigunean jartzen ditu, eta egunero erakusten du Europa lurraldeetatik ere eraikitzen dela. Eta lankidetzak funtzionatzen duenean, emaitzak finantzaketa bera baino askoz urrunago iristen direla.