Erresuma Batuko profesionalen elkargoek eta osasun publikoko elkarteek txosten bat argitaratu dute, bizi-zikloan elikadurak garapen egokirako, osasun onerako eta ongizaterako oinarri gisa duen garrantzian sakontzeko, haurren artean elikadura-pobreziari aurre egiteko premiazko neurriak sustatzeko eta biztanleria osasuntsua eta ekonomia produktiboa bultzatzeko.
Txostenak Britainia Handiko etxeetako elikadura-pobrezia edo elikadura-segurtasunik eza definitzen du, behar adina elikagai lortzeko segurtasunik eza/ezintasuna oinarri hartuta, eta familia batek sozialki onargarriak diren bitartekoak erabiliz. Erresuma Batuan, 2021-2022 aldiko zifrek adierazten dute biztanleen % 7k elikagaien pobreziari edo segurtasunik ezari aurre egin behar diotela, eta adingabeak dituzten etxeetan hauteman da elikagaien segurtasunik ezaren prebalentziak gora egin duela ( % 24,4 inguru). Gainera, pobrezia-egoeran dauden Erresuma Batuko haurren % 12 elikadura-pobrezian bizi dela kalkulatzen da, eta % 21era igotzen da pobrezia erlatiboko egoeran dauden etxekoen unitateen kasuan.
Erresuma Batuan, haurrek eta nerabeek dieta azpioptimoak egin ohi dituzte, eta talde sozioekonomiko behartsuetako haurrek dietak kontsumitzeko aukera gehiago dituzte, janari elikagarria eskuratzeko zailtasunak edukitzean ezarritako nutrizio-gomendioetara egokitzen ez direnak. Elikadura elikagarria eskuratzea oinarrizko eskubidea da (Nazio Batuen Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioan jasoa), eta osasun onaren oinarrietako bat. Haurtzaroak behar bezala elikatuta egon behar du, ikasteko eta hezkuntza-lorpenak maximizatzeko prest egoteko. Hala ere, desgabezia-maila altuko eremuetan, loditasun tasek agerian uzten dute haien balioak azkar hazten ari direla, eta horrek bikoiztu egiten dituela 6 urtetik beherakoen artean dauden obesitate-zifrak, eremu sozioekonomiko egokienetan.
Elikadura-pobreziaren ondorioak haurren nutrizioan (edo malnutrizioan) ez ezik, honako hauetan ere islatzen dira: biztanleriaren garapenean, osasun fisiko eta mentalean eta gizarte-ondorioetan eta hezkuntza-lorpenetan, azken horrek bizi-zikloan zehar dituen ondorioak eta bizi-itxaropenei dagokienez (osasun ona, ongizatea eta aukerak).
Txosten honek hiru esku-hartze kritiko aztertzen ditu, haurren nutrizioaren arloan dauden gobernu-programak zabaltzeko eta hurrengo belaunaldiaren osasunari laguntzeko, ahalik eta potentzial handiena gara dezan. Hiru programak ondorengoak dira:
- The Free School Meals Programme (Doako Eskola Elikadura Programa). Ingalaterran bakarrik garatutako ekimena da, eta 7 urte bete arteko haurrei doako bazkariak eskaintzen dizkie eskoletan, izaera unibertsalarekin. Ebidentziak erakusten du elikadura unibertsaleko doako programek areagotu egiten dutela haurren arrakasta akademikoa, eta murriztu egiten dituztela ekonomikoki egoera txarrenean dauden gizarte-taldeetako adingabeei eragiten dieten desberdintasun sozioekonomikoak.
- The National School Breakfast Programme (Eskola-Gosari Programa Nazionala). Ingalaterran hedatutako programa da, eta lehen hezkuntzako edo bigarren hezkuntzako ikastetxeetan edo hezkuntza bereziko zentroetan eskolatutako 2.700 adingaberi ematen zaizkie gosariak. Gosari horiek eskola-eguna hasi aurretik zerbitzatzen dira, zero kostuan, gurasoen edo adingabeen zaintzaileen kasuan. Hezkuntza Sailak finantzatzen du programa hori, kostuaren % 75 bere gain hartuz, eta ikastetxeek gainerako % 25arekin laguntzen dute. Ebidentziak adierazten du gurasoen baimenik/ezagutzarik gabeko eskola-absentismoa murriztu egiten dela ekimen horri esker, eta, aldi berean, haurren osasuna eta elikadura hobetzeaz gain (baita emandako gosarien nutrizio-edukiaren arabera ere), giroa hobetzen dela ikasgeletan eta familia-ingurunean. Hala, ebidentziak adierazten du haurren gosari-programa horietan inbertitzen den libra esterlina bakoitzeko 4 librako itzulera lortzen dela haien bizitzan zehar.
- Health Start Scheme (Hasiera Osasungarriko Kupoi Programa). Ingalaterran, Irlanda Iparraldean eta Galesen hedatutako neurri bat da. Horren bidez, haurdunaldian eta lehen haurtzaroan elikadura osasungarria eta bitamina-osagarriak doan eskuratzea diruz laguntzen da, diru-sarrerak bermatzeko errentak jasotzen dituzten familien kasuan. Programa honek, hala ere, irisgarritasun-oztopoei egin behar die aurre, biztanle onuradun potentzialek ez baitakite programa hori zein den, hizkuntza-oztopoak baititu programa ulertzeko, eta estigma potentzial bat baitu programan parte hartzeko. Neurri horri buruzko ebidentziek adierazten dute parte hartzen duten familiek gastu bat egiten dutela frutetan eta barazkietan, eta hori, bestela, nekez egin daitekeela, eta, aldi berean, horien kantitateak ez ezik, hartutako fruta eta barazkien kalitateak ere gora egiten duela.
Gomendioak
Txostenaren amaieran zenbait gomendio daude, besteak beste:
- Lehen eta bigarren hezkuntzako ikastetxeetan doako eskola-elikadurako programa ezartzeak hurrengo belaunaldiko dieta, haren osasuna eta hezkuntza-lorpenen maila hobetzen laguntzen du. Hala ere, neurri horiek pixkanaka sartzea baloratuz gero, txostenak programa lehen hezkuntzako ikastetxeetan hastearen alde egiten du, gero bigarren hezkuntzako ikastetxeetara zabaltzeko. Nolanahi ere, ekimen hau abian jartzearen jarraipena egitea gomendatzen da, ikastetxeetan emandako otorduak estandarren araberakoak direla eta programak ezarritako onurak lortzen direla bermatzeko. Halaber, programarekin batera, haurrek beren bizi-zikloan osasunean, hezkuntzan eta desberdintasun sozioekonomikoetan duten eraginaren ebaluazioa egin behar da.
- Eskola-Gosari Programa Nazionalak epe luzera jarraituko duela jakinarazi beharko lieke balizko familia onuradun guztiei, programa horri heltzeko edo neurri horiek baliatzen jarraitzeko aukera ez ezagutzeak sor dezakeen antsietatea murrizteko. Txostenak azpimarratzen du bi premia daudela: batetik, gosari proportzionatuen nutrizio-estandar guztien jarraipena egitea, eta, bestetik, programa zabaltzea Hezkuntza Sailak ezarritako irizpideak betetzen dituzten ikastetxe guztietara, neurri horiek ahalik eta eragin handiena izan dezaten.
- Txostenak Hasiera Osasungarriko Kupoi Programaren diseinua hobetzea proposatzen du, neurri horren zenbatekoa astean 8,5 liberara handituz (KPI aren igoeren arabera eguneratu ahal izango da) eta iraupena bost urtera arte luzatuz. Gainera, beste laguntza ekonomiko batzuk jasotzen dituzten adingabeei ekimen honetarako sarbidea zabaltzea proposatzen da, kasu horietan fruta eta barazkiak egunean gomendatutako bost dosietara irits daitezen. Era berean, programa honetara etengabe sartzea gomendatzen da, ez bakarrik etxeetan dauden haurrei, baita asiloa eskatzen duten adingabeei ere. Edonola ere, txostenak neurri horien kostu-eraginkortasuna ikertzearen alde egiten du, batez ere neurri horien zenbatekoa handitzen bada.
Azken batean, dokumentuak erakunde publikoei eskatzen die hurrengo belaunaldiaren osasuna eta produktibitatea babes ditzatela deskribatutako hiru programen bidez (Doako Eskola Elikadura Programa, Eskola-Gosari Programa Nazionala eta Hasiera Osasuntsuko Bale Programa), eta Britainia Handiko Gobernuari eskatzen dio Ingalaterrako lehen eta bigarren mailako eskoletako haur guztientzako eskola-janarien hornidura unibertsala har dezala.
Azkenik, gogorarazten da haurren elikadura-segurtasunik ezak eragindako osasun fisiko eta mental txarrak oinarri eskasa sortzen duela etorkizuneko osasunerako, eta, aldi berean, haurrek aukera gehiago dituztela osasun-arazoak eta produktibitate-maila txikiagoak izateko helduaroan.
Gai honi buruz argibide gehiago behar izanez gero, ondorengo txostenaren edukietara jo dezakezu Hurrengo belaunaldien osasuna: elikadura ona haurtzarorako (Health of the Next Generation.: Good Food for Children. Policy Paper) 2024ko urtarrilean argitaratutakoa