Urumeako Zilegimendietako toponimia
121 visitas recibidas
Autoría:
Luis Maria Zaldua Etxabe
Director/a:
Patxi Salaberri Zaratiegi
Universidad:
Deusto. Universidad de Deusto
Facultad:
Facultad de Ciencias Sociales y Humanas
Departamento:
Filología
Área:
Lingüística
Año:
2011
Lanerako hautatu dugun barrutia (Urumeako zilegimendiak) Gipuzkoako ipar-sortaldean dago, Donostia, Hernani eta Urnietako zenbait aurkintzak osatzen dute eta 38 km2 ditu. Probintzia osoaren % 1,9 harrapatzen duen lurralde horrek luzez izaera berezia izan du, baina egun ez du administrazio aldetik inongo entitaterik, bestela esan, ez da ezer, ez da gaurko kartografian adierazten.
Neurri handi batean euskaldun dirauen eremu horrek 12. mendetik honako idatzizko informazioa baliatzeko aukera ematen du, eta hori, Gipuzkoan bederen, ez da ohiko gauza. Esan beharrean gara, nolanahi ere, Urumeako zilegimendien mugaz haraindi, hau da, izenburuan jakitera ematen den esparruaz gainera, beste lurralde zabala ere kontuan hartu dugula lanerako (70 km2).
Tesiaren iturri nagusiak ahozko bilketa eta dokumentazio historikoa dira, baina aitortu beharra da kartografia modernoaren ekarpena ere joria dela, zilegimendietako inguru hurbileko toponimoen aipamen kopuruaren aldetik batez ere.
Idatzizko eta ahozko iturrietatik eskuraturiko toponimia arautu egin dugu. Izan ere, gauza jakina da toponimia corpusa osatu, egituratu eta erabilgarri bihurtzeko nahitaezkoa dela artxiboetatik eta berriemaileengandik lortutako informazioa izenburu bakarraren azpian gorde eta ematea. Izenburu hori irizpide batzuk aintzat hartuz erabakitzen da eta eginkizunari arautzea izena ematen zaio usuenik. Arautzea eta normalizatzea sinonimotzat hartu dira frankotan, nahiz eta beste arlo batzuetan egiten den bereizketa hemen ere egin daitekeen: arauak ematea (arautzea) / toponimoak gizartean egoki erabiltzea (normalizatzea).
Urumeako zilegimendietako toponimia aberatsa da. Joritasun hori erliebea menditsua izatearekin eta antzinatik gizakia han egotearekin dago lotua. Horren lekuko, kilometro koadroko hemezortzi toponimo oinarrizko edo izenburu nagusi daude, gutxienera jota, Urumeako zilegimendietan (oinarrizko forma bakoitzeko 8,7 aipamen kausitu ditugu batez beste). Are gehiago: izenburu nagusien eratorriak, forma berak elementu ezberdinak izendatzen dituen kasuak eta iharturik dauden izenak aintzat hartuz gero, orotara, berrogeita bederatzi toponimo aurkitu ditugu batez beste kilometro koadroko aztergai izan dugun lurraldean (toponimo edo izenburu bakoitzeko 3,8 lekukotasun jaso ditugu).
Amaitze aldera, diogun toponimia corpusean bildutako datuak antolatu eta aurkezteko erabili dugun txartel edo fitxak zortzi arlo dituela: izenburu nagusia, izenburuak, aipamen idatziak, ahozko aipamenak, toponimoa arautzeko erabili diren formak, izaera geografikoa, kokapena kartografian eta oharrak.
" zilegimendiak or montes francos) of the Urumea [river], is located in northeastern Gipuzkoa and is made up of several places belonging to [the municipal districts of] Donostia, Hernani and Urnieta; it covers an area of 38 sq km. This territory, which occupies 1.9% of the province, enjoyed a special status for a long time, but today it has no recognition whatsoever as an administrative entity; in a sense it does not exist and is not shown on present-day maps.
This district, which remains largely Basque-speaking, provides us with an opportunity to use written information from as far back as the twelfth century, which is a long way back indeed in Gipuzkoan terms. However, a larger 70 sq km area, beyond the strict limits of the free hills referred to in the title of the dissertation, is also taken into consideration.
The main sources employed in this study are oral materials we collected and historical documents, but modern mapmakers have also contributed much to our present knowledge of place names in the immediate vicinity of the free hills.
We proceeded to standardize the spellings of the placenames occurring in our written and spoken sources, for it is necessary to complete, organise and facilitate the use of such a corpus to make it possible to store and access information provided by archives and informants under a standard heading. The form taken by the heading of each entry is determined according to certain criteria, and this process is usually referred to as standardisation. Quite often standardisation and normalisation are treated as synonyms although in some areas a distinction can be made between them, and here too: it is one thing to make rules (standardise), and another thing for place names to be used as they should be in the society (normalisation).
The free hills of Urumea have a rich toponymy, as a consequence of the mountainous topography and the area¿s inhabitation since ancient times. A measure of this is the fact that there are at least eighteen basic toponyms or main names per square kilometre, with an average of 8.7 mentions per basic toponym. And if we take into account derived words from main names, instances of the same form designating different items, and archaic names, a total of forty-nine place names per square kilometre were found in the area studied (with 3.8 attestations per name or toponym, on average).
The records or fiches used to organise and present the data collected in our toponymy corpus have eight fields: main
Descriptores
Gipuzkoa
UD/DU
etno_hizkuntzalaritza
fonetika
hizkuntzalaritza
lexikologia
toponimia
geografia_linguistikoa
onomastika