Urdaibai, herri bizitza eta hizkuntza (1960-2000): Baserria, inguruaren ustiapen eredu eta balore kulturalen gordailu

120 bisita jaso dira

Autoretza:

Idoia Mallea Lamikiz

Zuzendaria:

Iñigo Agirre Kerexeta

Unibertsitatea:

Deusto. Deustuko Unibertsitatea

Fakultatea:

Filosofia eta Letren Fakultatea

Saila:

Historia

Jakintza-arloa:

Historia

Urtea:

2002

| URDAIBAI, HERRI BIZITZA ETA HIZKUNTZA (1960-2000), Baserria, inguruaren ustiapen eredu eta balore kulturalen gordailu izenpean aurkeztutako lanaren helburuak honako hauek dira:
· Urdaibaiko nekazaritza munduan, baserrian hain zuzen, azkenengo hamarkadetan eman diren aldaketak aztertzea, lehengo eta oraingo herri bizitzara hurbilduta. · Eguneroko zereginetan eta harremanetan erabiltzen dugun hizkuntza aztertu eta jasotzea, baserriak euskal kulturari egin dion ekarpen bilduta.
Ahozko Ondarearen alor garrantzitsu hau jasoz, lanarekin Euskal Landa Geografiari eta Geografia Linguistikoaren arloari ekarpena egitea da helburua. Azterketan XX. Mendearen 60. hamarkadatik gaur egunera artekoa ikertzen da hiru atal nagusitan:
Lehenengoan Urdaibaiko alderdi sozioekonomikoez arduratzen gara, indikadore aipagarrienak jorratuz. Bigarrenean, Urdaibaiko landa eremuan murgiltzen gara, lehengo ohitura eta baserriaren mundua aztertu eta gaurko eta biharko Urdaibaiko nekazaritza munduaren nondik norakoen lerro batzuk aurkezteko.
Azken atalean, baserri munduak euskal kulturari egin dion ekarpena da aztergai; belaunaldiz belaunaldi ahozko tradizioari esker, gorde den hizkuntza eta heldu zaizkigun esaera zahar, esamolde, abesti, herri ipuin, etnotesto... multzo handi, zabal eta aberats horren bilketa egiten da.
1984ko abenduan Eusko Jaurlaritzak hala eskatuta, UNESCO Erakundeak, Gernika-Mundakako errekaren bailara eta itsasadarra, Urdaibai, (arro hidrografikoek mugatutako eremua eta ez muga politikoek), balore ekologiko, sozio-ekonomiko, historiko eta kulturalen aberastasuna zela eta, Biosfera Erreserba deklaratu zuen.
Erreserba, baserriak eta baserritarrak inguruarekin bat eginez lortu dutena da. Giza jarduera hau gabe, bestelako paisaia, bizitza eta ingurua ezagutuko genituzkeen.
Zabaleran ia 300 km2 ditu eta hiru espazio bereiz daitezke: kostaldeko herriak, erdi aldekoak eta barrualde edo mendikoak, egitura eta jarduera ekonomiko ezberdin eta zehatzekin. Oraindik, nekazaritza jarduerak pisu handia du, baserria da populatzea gauzatzen duen elementua, paisaiaren ustiapen eredu eta gaur egun ere hala izaten jarraitzen du, ekonomiaren ardatza da eta espazioaren ezaugarririk nagusiena bere dispertsioa da.
Bertoko landa sektorea edo baserri mundua, nekazaritza, abeltzaintza, baso ustiapenaren ondorioa dugu.
Baserria hitza esaterakoan eraikina bera baino gehiago adierazten dugu, funtzio anitzeko elementua hain zuzen; baserria, baserritarraren lantokia, familiaren etxebizitza (izan ere, hiru belaunaldi ere bizi izan dira elkarrekin) abere eta lanabesen gordeleku, abere eta giza kontsumorako jakiak gorde eta babesten dituen tokia... benetako ekonomia eta familia erakundea, kulturaren oinarri eta babeslea da.
Baserria osatzen duten esplotazioak, txikiak dira, %80,0 inguruk ez ditu 10 hektarea gainditzen, orografiagatik izaten dira lur-zati asko. Baserritarrak lurrarekiko lotura handia du, kontutan izan behar da, eskualdeko lurren %90,0 zuzenean kudeatzen dela, hau da, jabetzan.
1960-1990 bitartean, Urdaibaiko paisaia guztiz aldatu zen "intsigni pinua¿ errege bihurtu zen eta lurren erabilerak aldaketak izan zituen; izan ere, exodo edo emigrazioaren eraginez baserritarrak bertan behera utzitako labore lur, belardi edo ortu eremuak intsigni pinuz bete ziren.
Nekazaritza sistema oso tradizionala da, ohiko praktikak belaunaldiz belaunaldi pasatu dira eta garapen maila ona lortzea eragotzi dute. Aldaketak oraintsukoak dira, baldintza demografikoek (nekazaritza aktiboen zahartzea) edota baldintza soziojuridikoek (jabetza, beranduko nekazaritza erreforma) izan dute eraginik. Orain arteko baserria aldatzen ari da, mende askotan baserritarrarentzako lantokia eta bizilekua izan denak, gaur funtzio erresidentziala betetzen du maiz, eta hemendik aurrera are gehiago, seguruenik.
Nekazaritzak, abeltzaintzak eta baso ustiapenek edo basoek osatu izan duten multzo bakarra eta trinkoa arrak The work presented under the name URDAIBAI, POPULAR LIFE AND LANGUAGE (1960-2000). Farms, a model to exploit the area and cultural values' treasure has the following aims:
. Studying the changes that have happened during the last decades in the agricultural area of Urdaibai, focusing in people¿s past and current life. . Studying and recording the language used in everyday chores and relationships and the contribution that farms have made to the Basque culture.
The aim is to contribute to the Basque Rural and Linguistic Geography, recording this important part of oral heritage. The study covers the last four decades, from the 60s to nowadays, in three main areas:
First, we will discuss Udaibai¿s socio-economical situation, referring to the main indicators. Second, we will plunge into the rural area, studying past and present farming environment, and we will explain the future rural area¿s features.
Last, we will examine the contribution of the farming world to the Basque culture: thanks to the oral tradition that has been passed down throughout the years, we have maintained our language, proverbs, songs, legends, ethnical texts¿ In this study, we have made a compilation of that wide and rich legacy.
In December 1984, UNESCO, by request of the Basque Government, declared Urdaibai (the region and estuary around Gernika and Mundaka) Biosphere Reserve, due to its ecological, socio-economical, historical and cultural richness.
This Reserve is the result of the union of farms and farmers and the environment.
Without that human activity the landscape, life and surroundings of it would be completely different.
It is 300 km2 wide and it's divided in three main areas: the seashore, the middle area and the interior or mountains. Each of these areas has its own economical activity.
Farming is still very important: farms are the cause for population, the principle exploitation model and nowadays they keep being the central axis of economy. We can find them scattered all around the area.
The rural sector of the farming world covers agriculture, stockbreeding and forestry.
When we talk about farms we are referring to something more than just a building. It is in fact a multifunctional element: the workplace of farmers, the living place of families (there have been even three generations living together), the storehouse of animals and tools, the place that stores and protects aliments for people and domestic animals... it is the real economical and family institution, the base and protector of culture.
Exploitations are small, the 80% of them are less than 10 ha, since the orography of the area does not aloud large farming extensions. Farmers are closely attached to their land. It has to be taken into account that 90% of the land is directly administered by the owner.
During 1960-1980, the landscape of Urdaibai changed dramatically: the ""insignis pine tree"" became the king of the place and land started being used differently; in fact, many plots were abandoned by farmers as a result of exodus or emigration and were filled with insignis pine trees.
The agricultural system keeps old traditions. Old usages have been maintained through generations and that has impeded further development. Changes are recent, as a result of demographical conditions (active farmers are aging) and socio-juridical conditions (ownership, later agricultural reform).
Farms are changing. They have been farmers¿ working and living place for centuries, yet nowadays they are mere residences and this new function will probably keep spreading from now on.
The solid whole formed by agriculture, stockbreeding and forestry is cracking. Due to specialization, those three sectors are separating, areas are differentiating and developing, farms are becoming industries.
This new socio-economical life influences language as well. Farms have fulfilled their mission of maintai

Deskriptoreak

Bizkaia

Euskal_Herria

UD/DU

demografia

ekonomia

euskara

geografia

historia

Tesia

Idoia_Mallea_TESI.pdf