Elgoibarko hizkera

124 bisita jaso dira

Autoretza:

Jesus Mari Makazaga Eizagirre

Zuzendaria:

Pello Salaburu Etxeberria

Unibertsitatea:

Euskal Herriko Unibertsitatea

Fakultatea:

Letren Fakultatea

Saila:

Euskal Filologia

Jakintza-arloa:

Hizkuntzalaritza

Urtea:

2009

| " ¿Elgoibarko hizkera¿ tesia laburbiltzen saiatuko naiz lerrootan.
Hizkuntzaren maila guztietan ikertu da Elgoibarko euskararen ahozko jarduna. Horretarako, egoki ikusitako 30 berri-emaileri grabatutako testu libreak eta galdekizunak erabili dira: 70 urtetik gorakoak, emakume nahiz gizonezko, eta herriko auzo guztietakoak. Inguruko herrietan ere egin dira grabaketak.
Ikerlanean, era honetako lanetan ohikoak diren jakingarriak aztertu dira xeheki: Elgoibarko euskararen fonologia, izenaren eta aditzaren morfologia, sintaxia eta hiztegia. Halako lanetan ohikoa ez den kapitulu bat ere badakar, hala ere, ahozko hizkeraren berezko ezaugarriak jasotzen dituena. Lanaren amaieran, behin Elgoibarko hizkera ondo ezaugarritu eta gero, inguruko herrietako hizkerekiko konparazioa egin da, Elgoibarko hizkera dialektologiaren aldetik kokatzeko.
Hona, kapituluz kapitulu, tesiak dakarrena:
1. FONOLOGIA: Elgoibarko euskararen sistema fonologikoa ezaugarritu da: fonemen errepertorioa eta arau fonologiko eta bilakabide fonetiko nagusiak. Kapitulu guztietan bezala, adibide ugarirekin ilustratu dira emandako arauak eta bilakabideak.
2. IZENAREN MORFOLOGIA: izen-sintagmaren ingurukoak aztertu dira: kasu-markek eta postposizioek zer forma hartzen duten (tauletan), eta haien sintaxia eta semantika; aipagarriak diren kontu batzuk, zenbait zenbatzaile berezi, eta hitz-sorkuntzako jakingarriak: eratorpen-atzizki nagusiak eta hitz elkartu ugarienen bilduma.
3. ADITZAREN MORFOLOGIA: aditzaren jokoa bildu da: aditz jokatugabeen eta jokatuen (aditz perifrastiko nahiz trinkoen) forma (tauletan), adizkietako morfema motak, eta aditzaren erabilera berezi eta aipagarri batzuk.
4. SINTAXIA: Elgoibarko hizkerako egitura konplexuen gramatika bat osatu da: perpaus juntatuak, mendeko perpausak eta testu-antolatzaileak. Dialektologiaren eta gramatikagintzaren aldetik pertinenteak diren ezaugarriak enfatizatu egin dira; egitura bakoitzaren erabilera argi uzteko, adibide dezente jaso dira.
5. AHOZKO HIZKERAREN EZAUGARRIAK: gai honi arreta berezia eskaini zaio, iruditurik ezinbestekoa dela gai hau behar bezala aztertzea belaunaldi berrien euskararen beharrizanetarako: ahozko hizkeraren ezaugarri nagusiak aztertu dira; esaera eta esapide eginak bildu dira; elkarrizketetako interjekzioak, harridura-perpausak eta egitura adierazgarriak, eta haien sailkapen semantiko-sintaktikoa egin da; halaber, ahozkoak berekin dakartzan zenbait ezaugarri ere aztertu dira: elipsiak, onomatopeiak, errepikapenak, ezezko perpausen ugaritasuna, hitz-ordena bereziak¿
6. HIZTEGIA: Deba ibarrean hiztegi garrantzitsuak egin izan dira tradizioz. Tradizio horri jarraitu nahian, Elgoibarko eta inguru hurbileko hitz bereizgarriak bildu dira, Elgoibar dialektologikoki kokatzeko lexemak eta aldaera pertinenteak; zaharkitutako hitzak ere jaso dira: ia 2.500 sarrerako hiztegia osatzeraino.
7. TESTUAK: Elgoibarko hizkeraren erakusgarri batzuk eman dira; atal orekatua izateko, auzo desberdinetakoak, emakumezkoenak eta gizonezkoenak, zuka eta hika ari diren hiztunen jarduna¿ Elgoibarko euskara erakustea du lehenbiziko helburu, baina, bide batez, galtzen ari zaigun garai bateko mundu-ikuskeraren berri ere eman nahi dute testuok: nola bizi ziren gure guraso eta aitona-amonak, nola pentsatzen zuten, nola sentitzen¿
8. ONDORIOAK: Elgoibarko euskara dialektologikoki kokatzeko ahalegin bat ere egin da. Jakina den bezala, Mendebaleko hizkeren ezaugarri asko ditu Elgoibarkoak, baina baditu Erdialdeko ezaugarriak ere, eta ez gutxi: bateko eta besteko ezaugarri nagusien kuantifikazioa egin da, zifretan emateko Elgoibarko euskara geografikoki non kokatzen den. Ondorio nagusitzat, Mendarok, Mutrikuk eta Elgoibarrek osatzen duten hirukia bi euskalkien tarteko hizkeratzat jo da; hiruretatik Elgoibarkoa da Mendebaldekoena, eta inguruko herriekiko konparaziorako kontuan izan diren ezaugarrietatik (175 inguru), ia erdi eta erdi dituela esan liteke: erdiek Mendebal " The Basque spoken in [the Gipuzkoan town of] Elgoibar is studied on all linguistic levels in this dissertation. To this end, free texts and questionnaire responses from thirty informants were used, all aged seventy or more, male and female, from every district of the municipality. Recordings were also made in surrounding towns.
As is customary in this kind of survey, the information analysed covers the phonology, nominal and verbal morphology, syntax and lexicon of Elgoibar Basque. But the present dissertation also incudes a chapter that is not usually found in such monographs describing the spoken variety¿s intrinsic features. Following the full characterization of the Elgoibar dialect variety, the study concludes with a comparison with neighbouring towns in order to situate Elgoibar dialectologically.
A chapter-by-chapter summary of the content follows:
1. PHONOLOGY: the features of the variety¿s phonological system are described: phoneme inventory and principal phonological rules and phonetic changes are presented. As throughout, abundant examples are given to illustrate the rules and changes described.
2. NOMINAL MORPHOLOGY: this chapter examines the elements of the noun phrase: the forms taken by case markers and postpositions (tabulated), along with their syntax and semantics; some points that merit comment, some quantifiers of interest, and matters of word formation, listing the principal suffixes of derivation and numerous compound words.
3. VERB MORPHOLOGY: the conjugation of the verb is laid out, including non-finite and finite (periphrastic and synthetic) forms (tabulated), types of morphemes in verb forms, and an account of some special or noteworthy points of usage.
4. SYNTAX: a grammar of the variety¿s complex structures is presented: coordinate clauses, subordinate clauses and connectors. Particular attention is paid to features of dialectological or grammatical relevance, and to make the use of each structure clear, plenty of examples are provided.
5. ORAL LANGUAGE FEATURES: this subject is afforded special attention given our belief in the importance of studying this topic adequately to meet the language needs of the next generation of Basque speakers. The main features of the spoken language are described, including sayings and expressions, use of interjections in conversation, exclamations and expressive devices, along with a semantic-syntactic classification. Some phenomena associated with spoken language in particular, such as ellipsis, onomatopoeia, repetition, widespread use of negative sentences and special word orders, are also considered.
6. LEXICON: There is a long tradition of notable lexicons of the Deba Valley area, and to that tradition is now added a 2500-word list of specific words from Elgoibar and its immediate surroundings, listing lexemes and variants that are pertinent to the dialectological description of Elgoibar Basque, including some archaic words.
7. TEXTS: Samples of Elgoibar speech are shown, and an attempt is made in the selection to represent the speech of different neighbourhoods, women and men, zuka and hika forms of address and so on. Although the primary purpose is to exemplify linguistic usage in Elgoibar, the texts nevertheless also bear testimony to the world view of a vanishing age, the way of life of our parents and grandparents, what they thought and how they felt.
8. CONCLUSIONS: An attempt has also been made to locate Elgoibar Basque on the dialect map. It is well known that the Basque of Elgoibar shares many western features while also presenting a great many characteristics of the central area, and the main characteristics of both types were quantified to give an idea of where Elgoibar Basque stands geographically in numerical terms. The main conclusion is that the three towns of Mendaro, Mutriku and Elgoibar together constitute a group which sits astride the two major dialects, with Elgoibar showing most ¿w

Deskriptoreak

UPV/EHU

analisi_sintaktikoa

dialektologia

euskalkiak

hizkuntzalaritza

hizkuntzalaritza_sinkronikoa

sintaxia

geografia_linguistikoa

Elgoibar

Tesia

Jesus_Mari_Makazaga_TESIA.pdf