EKONOMIAZ 105: Enplegua Euskadin eraldaketa demografiko, teknologiko eta klimatikoaren aurrean

Leire Ozerin eta Arantza Unzurrunzagaren " La realidad laboral vasca: Evolución de las principales magnitudes " artikuluak Euskadiko lan-merkatuaren erradiografia osoa eskaintzen du. Egileek egungo egoera erakusten dute, jarduera-, enplegu- eta langabezia-tasei dagokienez, bai eta beste lan-ezaugarri batzuei dagokienez ere, hala nola kontratazioa, laneratzea eta enplegurako prestakuntza.

Euskadi industria-sektorearen indar handiagatik eta langabezia-tasa txikiengatik nabarmentzen da. Hala ere, egileek lan-merkatuan gertatzen diren genero-arrakala batzuk nabarmentzen dituzte, oro har emakumeen enpleguaren kalitatea eta proiekzioa kaltetzen dutenak. Testuinguru honetan, eta genero-estereotipoak gaindituko dituen garapen profesionala sustatze aldera, komenigarritzat jotzen dute emakume gazteek sektore maskulinizatuetan (eta gizon gazteek sektore feminizatuetan) ikasketak aukeratzea sustatzea, eta, bi kasuetan, lehentasuna ematea laneratze hobea duten ikasketei.

Dolores Pugaren "Cambio demográfico y transformaciones en la estructura generacional de nuestras poblaciones" artikuluak nabarmentzen du bizitza-luzeraren hazkundea dela belaunaldi-egituran eragin handiena duen fenomeno demografikoa. Gaur egungo eta etorkizuneko lan-adinean dauden biztanleen artean, pisu antzekoa duten belaunaldi anitzen gainjartzea garrantzitsuagoa da belaunaldi bakar baten presentzia baino. Belaunaldien arteko gainjartzeak, adin aurreratuagoen presentzia erlatibo handiagoak eta gaztaroaren luzapenak enpresa-antolamenduaren ikuspegitik erronkak dakartzate. Erronka horiek azaltzen dute “adina kudeatzeko” programen azkenaldiko ospea. Programa horiek lan-karrera luzeei heltzen diete, eta lanbide-ziklo desberdinak gainjar daitezke horietan.

Bestalde, egilearen arabera ,“Sandwich” efektu berri bat sortzen da biloben eta ama zaharren zaintzaren artean, eta horrek ondorioak izan ditzake emakumeen belaunaldien erretirorako trantsizioan.

“Cambio poblacional y demografía laboral en el País Vasco: El foco en las personas adultas mayores” artikuluan, Iñigo Calvo-Sotomayorrek eta Ekhi Atutxak sakonki aztertzen dute 60 urte eta osasunean eta bizitzan autonomia galtzen duten pertsonen arteko adin-taldea  (pertsona heldu nagusiak). Egileek kolektibo horren eragina nabarmentzen dute kontsumo eta ekoizpen eredu sektorialetan, ikuspegi berritzaile eta ez-alarmista batetik.

Azterketak nabarmentzen du beharrezkoa dela lanean adina kudeatzeko estrategiak eta enpresa-transmisioko praktikak birpentsatzea aldaketa demografikora egokitzeko, enpresa-lehiakortasuna, gizarte-kohesioa eta belaunaldien arteko ituna indartzeko helburuarekin.

Edurne Terradillosek, "La transformación tecnológica y los derechos de los trabajadores" izeneko artikuluan, teknologia berrien agerpenaren aurrean langileen eskubideak zenbateraino bermatuta dauden aztertzen du. IKTak enpleguan erabiltzeak intimitaterako, komunikazioen sekreturako edo datu pertsonalen babeserako oinarrizko eskubideak urra ditzake. Bereziki, adimen artifizialaren garapenak eta algoritmoen erabilerak aldaketa sakonak eragin ditzakete lan-merkatuan, langileen eskubideetan eraginez.

Bere ustez, Espainian AAri buruz indarrean dagoen legeria eta Europako legeria hasiberriak bide onetik jotzen dute, "arrisku handikotzat" jotzetik – horrek ekar ditzakeen oinarrizko eskubideen murrizketari dagokionez –, teknologia hori lan-eremuetan erabiltzea.

Manuel Hidalgo Pérezen “Percepción y disrupción: Impacto laboral de la Inteligencia Artificial Generativa en Euskadi” artikuluak Adimen Artifizial Sortzaileak (AAS) lan-merkatuan izango dituen ondorioei erreparatzen die, enpleguen ordezkapenari eta osagarritasunari dagokienez. AASk zeregin kognitiboak egiteko duen gaitasunak zalantza berriak sortzen ditu aldez aurretik automatizaziotik salbu aintzat hartutako enpleguen segurtasunari buruz. Gainera, AASren gizarte-pertzepzioa aztertzen da, baita sortzen ari den teknologia horren ezarpenean eta onarpenean duen eragina ere.

Egileak Estatu mailako inkesta baten datuak eta 2023ko Bizi Baldintzen Inkestako (BBI) Euskadirako datuak erabiltzen ditu AASk Euskadin duen pertzepzioaren eta esposizioaren irismena aztertzeko. Emaitzek erakusten dute AASrekiko esposizioa aldatu egiten dela generoaren, hezkuntza-mailaren eta jarduera-sektorearen arabera, eta nabarmentzen dute estrategia espezifikoak behar direla EAEko lan-merkatuan izan daitezkeen eragin negatiboak arintzeko.

Jose Ignacio Hormaechek, "Transición energética y creación de empleo en Euskadi" artikuluan, erakusten du trantsizio energetikoari lotutako inbertsioek aukera handiak eragiten ari direla Euskadin enplegu kualifikatua eta kalitatezkoa sortzeko balio-kate energetikoetan jarduten duten enpresen aldetik. Hala ere, erronka handia da enpresa hauentzat: enpresa-ehunaren lehiakortasunarena, bereziki industriarena, aukera berri horiei lotutako inbertsioen kuota esanguratsuak eskuratu nahi badira.

Egileak, "inpaktu matrize" batetik abiatuta, kalkulatzen du trantsizio energetikoak 3.000 lanpostu berri sor ditzakeela 2030erako, eta uste du Euskadin lanpostu horiek betetzeko behar den talentua izatea erabakigarria izango dela trantsizioak eskaintzen dituen aukerak aprobetxatzeko.

María Victoria Román, Luis Rey, Mikel González-Eguino eta Iñaki Artoren " El empleo verde en Euskadi: Un análisis basado en la Cuenta de Bienes y Servicios Ambientales " artikuluak Euskadin trantsizio ekologikoari lotutako enplegua sortzeko aukerak zein neurritan gauzatzen ari diren aztertzen du. Egileek EUSTATek egindako Ingurumen Ondasun eta Zerbitzuen Kontuari buruzko informazioa erabiltzen dute Euskal Autonomia Erkidegoko enplegu "berdearen" bilakaera aurkezteko 2015-2021 aldirako, eta trantsizio ekologikoaren dimentsio nagusiak biltzeko, ingurumenaren babesarekin eta baliabide naturalen erabilera eraginkorragoarekin lotuta.

Emaitzen arabera, 2021ean 21.384 enplegu berde zenbatu ziren, hau da, % 38ko hazkundea 2015etik.

Juan Gamboa, Itziar García, Macarena Larrea, Jorge Fernández eta Mikel Albizuren "Aproximaciones al empleo verde en el País Vasco: De las actividades medioambientales al potencial verde de las ocupaciones" artikuluak, enplegu berdea definitzeko eta kuantifikatzeko bi hurbilketa alderatzen ditu; top-down ikuspegi tradizionalagoa eta bottom-up motako beste ikuspegi zabalago bat. Lehenengo hurbilketa ingurumen-ondasun eta -zerbitzuen erabileran oinarritzen da; bigarrenak, berriz, berdeak izan daitezkeen enpleguak aztertzea proposatzen du. Bi definizioek Euskadin dituzten inplikazioak ebaluatzen dira, Eustaten Ingurumen Ondasun eta Zerbitzuen Kontua (top-down) eta Orkestrak garatutako okupazioen potentzial berdea (bottom-up) erabiliz.

Egileek ondorioztatzen dutenez, enplegu berdeak sakon ulertzeko ikuspegi zabala behar da, bi hurbilketak barne hartzen dituena.

"Nueva Directiva de Sostenibilidad. Identificación de prácticas de información medioambiental a mejorar en empresas españolas " artikuluan, Eneko Pérezek, Javier Corralek, Ainhoa Saituak eta Noemí Peñak enpresen ingurumen-dibulgazioa hobetzeko arloak identifikatu dituzte, ingurumen-informazioko araudi berrira egokitzeko. Artikuluan, ingurumen-inpaktu desberdina duten hiru sektoretako Espainiako enpresa liderren Informazio Ez-finantzarioaren Egoeren (EINF) Edukiaren Azterketa egiten da: Sektore Elektrikoa, Eraikuntza eta Aisia, Turismo eta Ostalaritza.

Egileek azpimarratu dute garrantzitsua dela enpresek kalitatezko ingurumen-informazioa ematea; izan ere, informazio horren kalitatea handitzeak 13 eta 16. GJHak eta, beraz, planetaren jasangarritasuna lortzen lagunduko du.

Cristina Aragonek, Cristina Iturriozek eta Henar Alcaldek idatzitako " How to evolve towards Organizational Ambidexterity: Lessons from Basque Small and Medium Enterprises in Customer-based Innovation Contexts " artikuluak agerian uzten du antolaketarako trebetasun bikoitzak enpresen lehiakortasunean izan dezakeen garrantzia ETEen kasuan, bai eta prozesuaren zailtasunak ere, euskal enpresen kasuaren azterketa baten bidez. ETE horiek bezeroan oinarritutako berrikuntza-testuinguruetan (CBI) oinarritu dira ustiapenetik esploraziorako trantsizio hori lortzeko.

Lanak hiru ikasbide nagusi atera ditu: ETEen aukera estrategiko propioak etengabe birbideratzeko premia, bezeroarengan oinarritutako berrikuntza eraikitzea eta formalizatzea, eta trebetasun bikoitzaren kultura sustatzearen egokitasuna.