Azaroaren 12an ospatu da Vitoria-Gasteizko Europa Jauregian, eta 150 pertsona bildu dira etxebizitzaren, zaintzen eta belaunaldien arteko elkarbizitzaren eredu berriei buruz hausnartzeko.
Lagunkoitasunaren Europako Jardunbide Egokien IX. Jardunaldia, Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailak eta Euskadi Lagunkoia Berria ekimenak antolatuta, etxebizitzen eta egoitzen eredu berriak jarri ditu aurten ardatz, belaunaldien arteko elkartasunaren ikuspegitik.
Topaketak 150 pertsona bildu ditu Vitoria-Gasteizko Europa Jauregian, tartean Euskadi Lagunkoia Berria sareko 87 tokiko taldeetako ordezkariak, udal teknikariak, zinegotziak, alkateak eta hirugarren sektore sozialeko erakundeak.
Euskadi Lagunkoia Berriak 87 udalerriko sare lagunkoia sendotu du
Euskadi Lagunkoia Berria-k jarraitu du adinekoen eta herritarren parte-hartzea sustatzen, auzoak eta udalerrien inguruneak hobetzeko helburuarekin.
Gaur egun 87 talde lokal ditu: 37 Bizkaian, 27 Gipuzkoan eta 23 Araban, guztiek helburu bera dute: udalerri irisgarriagoak, solidarioagoak eta adinekoekiko atseginagoak eraikitzea.
Proiektua Munduko Osasun Erakundearen Age Friendly Environments Programme ekimenean oinarritzen da, eta eredu aitzindari bihurtu da Europan.
Aurrerapen horiei esker, Euskadik 2026ko ekainaren amaieran hartuko du Adinekoekin Lagunkoien diren Hiri eta Komunitateen Munduko III. Kongresua, Donostian ospatuko dena.
“Etxe eta komunitate irekiak, gertukoak eta gizatiarrak nahi ditugu”
Nerea Melgosa, Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren sailburuak, jardunaldia inauguratu du, politikak gizarte- eta demografia-erronka berrietara egokitzeko beharra azpimarratuz.
“Euskadiko pertsona bakarreko etxeen %52,8an 65 urtetik gorakoak bizi dira. Zaintzaren bat behar izan arren, horietako %75ek nahiago dute beren etxean jarraitu. Pertsona horiei guztiei erantzuten jarraitu behar dugu, komunitatea indartzen duen belaunaldien arteko begirada galdu gabe”, adierazi du.
Melgosak azpimarratu du lagunkoitasuna ez dela irisgarritasun edo hiri-plangintzara mugatzen, baizik eta komunitate inklusiboak, emozionalki zaintzaileak eta solidarioak sortzea esan nahi duela, belaunaldi guztien parte-hartzea sustatuz.
“Euskadi Lagunkoia Berriatik ongizatea, gertutasuna eta zaintza irisgarriak sustatzen ditugu, belaunaldien arteko ikuspegia galdu gabe. Ez da kasualitatea Lagunkoitasunaren Munduko Kongresua hemen ospatzea 2026an.”
Tokiko esperientziak: Gasteizek belaunaldiak lotu ditu
Luis Eduardo Royero Jiménez, Gasteizko Udaleko Gizarte Politiketako, Adinekoen eta Haurren zinegotziak, BIZANsarearen eta “Aktibatu zure auzoa” programaren berri eman du, bakardadea prebenitzeko eta laguntza-sareak indartzeko helburuarekin:
“Hiriak 16 BIZAN zentro eta BIZAN INFO zerbitzua izan ditu. Asteroko saioetan, adinekoek lehen aldiz etortzen direnei harrera egin diete. Horrela, loturak, ibilbide seguruak eta laguntza-sareak sortu dira, autonomia eta ongizatea sendotuz.”
2025eko Legatuaren bideoa. Ondoren, Ametxe kooperatibak protagonizatutako Legatuaren 2025eko bideoaproiektatu da, jardunaldiaren espiritu kolaboratiboa eta jasangarria laburbildu duena.
Hemen ikus daiteke: https://www.youtube.com/watch?v=1cr9pPLJ4xU
Ikuspegi internazionala: Manchesterreko NORC eredua
Niamh Kavanagh ikertzaileak (Manchesterreko Unibertsitatea) NORC eredua (Naturally Occurring Retirement Communities) aurkeztu du, Hulme eta Hopton Court bezalako auzoetan aplikatua. Eredu honek osasun, ongizate eta gizarte-laguntzako zerbitzuak eskaini ditu pertsonak beti bizi izan diren lekuetan.
Bere hitzaldiaren ondoren, galdera-txanda ireki da, eta bertaratuek interes handia erakutsi dute cohousing-aren inguruan, bai alderdi ekonomikoetan, bai Erresuma Batuan ezarpenaren inguruan.
Etxebizitza kolaboratibo eta belaunaldien arteko esperientzia inspiratzaileak
Ametxe – Landako etxebizitza kooperatiba (Gordexola, Bizkaia)
Ametxe kooperatiba irabazi-asmorik gabea da, erabilera-lagapeneko ereduan oinarritua. Ametxe baserria berritu dute, sei bizikidetza-unitate, gune pribatuak eta espazio partekatu ugari (sukaldea, jangela, garbitegia, erabilera anitzeko aretoak eta baratze agroekologikoa) sortuz.
Rubén Méndezen esanetan, “gizarte zibilak paper aktiboa hartu behar du bizitzeko modu kooperatibo eta kontzienteagoak eraikitzeko”.
Axuntase – Belaunaldien arteko cohousing-a (Llanera, Asturias)
Axuntase komunitateak bere esperientzia aurkeztu du: 36 etxebizitza pribatu (2-3 logela), guztiz egokituak eta espazio komun zabalekin (sukalde eta jangela partekatua, lorategia, garbitegia, biltegiak, aparkalekua...).
Komunitateak adin-tarteen arabera antolatu du bizikidetza, belaunaldien arteko erreleboa eta elkarrekiko laguntza sustatuz.
María Asunción Rodríguezek adierazi du eredua berdintasunaren eta lankidetzaren gainean eraikita dagoela.
“Etxebizitza erabilerarako da, ez espekulaziorako”, nabarmendu du.
Calico – Care and Living Community (Forest, Brusela, Belgika)
Juliette Schmetz, Community Land Trust Brussels erakundeko komunikazio-arduradunak, CALICO proiektuaaurkeztu du: 34 etxebizitza intergenerazional eta solidario, lurzoruaren jabetza kolektiboan eta etxebizitzaren erabilera indibidualean oinarrituta.
“Beste etxebizitza-eredu bat posible dela erakutsi nahi izan dugu: bidezkoa, solidarioa eta jasangarria; komunitatearen esku dagoen lurrarekin eta ongizate kolektiboan oinarritua”, azaldu du Schmetzek.
Adinekoentzako bizikidetza eta zaintza-eredu berriak
Lugaritz – Bizitzarako etxebizitzak (Donostia, Gipuzkoa)
Matia Fundazioak eta Donostiako Udalak bultzatutako proiektu honek 54 alokairuko etxebizitza eskaintzen ditu, guztiz egokituak eta pertsonalizagarriak.
Biztanle bakoitzak bere gauzekin etxea pertsonalizatu ahal izan du, eta egunero 8:00etatik 22:00etara arteko laguntza eta zaintza-zerbitzuak izan ditu.
Eva Aguirrek azaldu duenez, “Lugaritz etxebizitzaren eta zaintzaren arteko oreka berria proposatzen duen alternatiba da, autonomia erdigunean jarriz”.
Trabensol – Adinekoen cohousing-a (Torremocha del Jarama, Madril)
Nevenka Franichek eta Esperanza Linaresek Espainiako lehen cohousing seniorra aurkeztu dute: 54 apartamentueta espazio komunak (jangela, liburutegia, lorategia, garbitegia eta erabilera anitzeko aretoak).
Komunitatea kooperatiboki eta demokratikoki autogestionatu da, eta zaintzak elkarren arteko laguntzan eta lotura emozionalean oinarritu dira.
Huis Perrekes – Dementzia duten pertsonentzako etxebizitza eta zaintzak (Geel, Belgika)
Carla Molenberghs zuzendariak Huis Perrekes eredua azaldu du: lau etxebizitza eta eguneko zentroa dituen komunitatea, dementzia duten pertsonentzako arreta pertsonalizatua eskaintzen duena.
“Huis Perrekesek erakutsi du zaintzea bizitzea, laguntzea eta komunitatearekin konektatzea ere badela”, esan du.
Aurkeztu da “Non eta nola bizi nahi dut” gida berria
Andrea Pozok, Matia Institutuko kideak, “Non eta nola bizi nahi dut” gida berria aurkeztu du, Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoaren Sailarekin elkarlanean egina.
Argitalpenak hausnarketa egitera gonbidatu du bizitzan zehar non eta nola bizi nahi dugun eta etxebizitza-aukera desberdinen mapa zabala eskaini du, bai Euskadin, bai nazioartean.
Gidak bi atal nagusi ditu:
-
Nire etxean bizi jarraitu nahi dut: aholku praktikoak, laguntza ekonomikoak, gizarte-baliabideak eta etxebizitza partekatzeko aukerak.
-
Beste etxebizitza batera joan nahi edo behar dut: etxebizitza sozialak, tutelatuak, zaindunak, cohousing-ak, belaunaldien artekoak eta bestelako ereduak.
Gida osoa hemen kontsulta daiteke.
Halaber, etxebizitzari buruzko beste gida eta infografiak ere erakutsi dira:
Euskadi Lagunkoia 2025 sariak banatu dira
Euskadi Lagunkoia 2025 Lagunkoitasunaren Saria Cruz Roja Euskadiren “Sareko Ahotsak” proiektuari eman zaio, berrikuntza, kalitate teknikoa eta genero-ikuspegia nabarmenduz.
Saria Estíbaliz Arnaizek, Cruz Roja Euskadiko presidenteak, jaso du:
“Sareko Ahotsak ahots anitzen sarea da, parte-hartze aktiboa, elkarren arteko laguntza eta belaunaldien arteko elkartasuna sustatzen dituena baita ingurune digitalean ere.”
Bizikidetza Programaren Accésit saria Kuvu – Bizihabi proiektuari eman zaio, belaunaldien arteko bizikidetzasustatzeagatik.
Saria Jon Ander Fernándezek, proiektuaren sortzaileak, eta Marina Tempranok, erabiltzaileak, jaso dute:
“Alargundu nintzenean programara batu nintzen, bakardadea ez sentitzeko. Bi urte daramatzat Irungo ikasle batekin etxea partekatzen eta primeran moldatu gara”, azaldu du Marinak.
Itziar de la Peñak udalerrien lana nabarmendu du amaieran
Jardunaldia Itziar de la Peña, Hirugarren Sektore Soziala eta Ekintza Komunitarioa Sustatzeko zuzendariak, itxi du, Euskadi Lagunkoia Berriaren mugimenduaren garrantzia azpimarratuz:
“Euskadi Lagunkoia proiektu bizia da, udalerri, erakunde eta herritarren konpromisoa bultzatzen duena ingurune gizatiarragoak eta irisgarriagoak eraikitzeko. Jada 87 udalerri dira sare honetako kide, eta erakusten dute lagunkoitasuna tokiko mailatik eraikitzen dela.”
Ekitaldiari amaiera eman diote Oihane Perea eta Feliz Zelaieta bertsolariek, egunari eskainitako bertsoekin, Europa Jauregia emozioz, umorez eta gertutasunez betez.