Sociedad Española de Productos Fotográficos VALCA-ren ideia 1938an sortu zen, gerra zibila amaitu gabe zegoenean, baina Euskal Herria frankisten kontrolpean zegoen ordurako. Bultzatzaileak ingeniaritzaren, energia hidroelektrikoaren eta beiraren fabrikazioaren sektoreekin zerikusia zuten bost enpresari bilbotar izan ziren: José Luis Oriol, José Mª Basterra, Isidoro Delclaux, Leandro José Torrontegui eta Emilio Usaola.

Enpresa 1940an eratu zen legez, eta lehen produktuak 1944an atera zituzten merkatura. Une hartatik aurrera, VALCAk hazkunde fisiko, tekniko eta produktibo bizkorra izan zuen, eta, horren ondorioz, pribilegiozko posizioa izan zuen argazkigintzaren eta erradiografiaren merkatu nazionalean eta nazioartekoan. Amaierako etapan, VALCA 40.000 metro karratuko azalera zuen lantegi kimikoa zen, bere generoan Espainiako modernoenatzat hartua. Bertan, plantillan 500 langile inguruk lan egin zuten.

Argazki-material sentikor negatiboa beirazko euskarrian egindako plaka pankromatikoen fabrikazioekin izan zen Sopeñanoko lantegian (Valle de Mena, Burgos, Bilbotik 50 km-ra) egin zen lehen produktua. Garai hartan bakarra zen herrialdean, profesionalek eta arte grafikoek erabiltzeko. Handik gutxira, argazki-papera egiten hasi zen, eta, geroago, hainbat motatako filmak egiten hasi zen: film zinematografiko positiboa, zaletu filma rolloan eta urrats unibertsalean, film erradiografikoa (X izpiak) ospitaleak hornitzeko...

VALCAk ekoizten zuen film erradiografikoa 60ko hamarkadan hasi zen Europan zabaltzen, kalitate eta prezio aldetik teknika aurreratuagoa zuten herrialdeekin lehiatuz. 1965ean Frantzian sartu zen eta handik gutxira Ekialde Ertainean eta Latinoamerikan. AEBetako osasun-sektorean 1981ean iritsi zen, urte hartan Chicagon egindako AEBko Kongresu Erradiologikoan VALCA aurkeztu ondoren. 1985ean bere hedapen handiena eta etekin ekonomiko handienak lortu zituen.

1986tik aurrera, gainbehera larria jasan zuen, Espainia Europako Merkatu Bateratuan sartzearen eta Espainiako produktuak babesten zituzten muga-zergak kentzearen ondoriozko egoerara ez baitzen egokitu. Enpresa multinazionalen lehia gogorrekin batera, beste arrazoi batzuk ere larriagotu zuten enpresaren krisia: plaka erradiografikoak erosten zizkieten lehentasunezko bezeroa, Gizarte Segurantza (Instituto Nacional de Previsión), galdu zuten osasunaren kudeaketa autonomia-erkidegoei transferitu zitzaielako,    atzerrian ez ordaintze handiak jasan zituzten eta baita gabezia teknologikoak ere... Sei urte eskasean galera ekonomiko handiak pilatu ondoren, 1992ko urtarrilaren 22an ordainketa-etendura eta kaudimengabezia aurkeztu ziren Bilboko epaitegietan, eta hilabete batzuk geroago industria-instalazioak behin betiko itxiko ziren.  

Erakusketa honek bere etapa ezberdinekin lotutako objektuak, liburuak, kartelak, dokumentuak, planoak, argazkiak... aurkezten ditu, fabrika honek Espainia aldakor baten testuinguruan suposatu zuenaren ideia arina eskainiz: diktadura-autarkia 40ko eta 50eko hamarkadetan, irekiera-desarrollismoa 60ko eta 70eko hamarkadetan, eta demokrazia-internazionaltasuna 80ko hamarkadan. Erakusketa osatzeko, Erika Ede eta IGA argazkilariek VALCAko eraikinetan hartutako egungo irudiak daude: abandonuan utziak eta landaretzak irentsiak, behinhola eraikuntza indartsuak izan zirenak, hondakinei dagokien azentu malenkoniatsua dakarte gogora. 

 JAVIER GONZÁLEZ DE DURANA