Euskadiko Arkitektura Institutuak 2025eko lehen erakusketa aurkeztu du gaur goizean: “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria”, etxebizitza kolektiboari balioa ematen diona eta Europako gizarteak eta ongizate-estatua egituratzeko elementu gisa duen eginkizuna aldarrikatzen duena. Erakusketa ekainaren 1era arte egongo da ikusgai, Institutuak 2023ko azaroan, arc en rêve centre d ‘architecturerekin elkarlanean eta Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailaren laguntzarekin abian jarritako Etxebizitza Kolektiboaren Europako Sariaren ondorio gisa. Aurkezpenean parte hartu dute Denis Itxaso Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda sailburuak, Goizane Álvarez Kultura, Kirol eta Lankidetza diputatuak eta José Ángel Medina Euskadiko Arkitektura Institutuko zuzendariak. Denis Itxaso sailburuak Euskadiren papera aldarrikatu du “etxebizitza-politika berritzaileak eta Europan erreferentziazkoak” bultzatzeko. Politika horiek agerian uzten dute Jaurlaritzak arkitekturarekin duen konpromisoa, “ez bakarrik etxebizitzak eraikitzeko, baizik eta komunitatean nola bizi garen birpentsatzeko, gizarte-kohesioa eta jasangarritasuna sustatzen duten espazioak sortuz”. Halaber, Itxasok gogorarazi du sari hori “inoiz baino beharrezkoagoa” dela, une egokian heldu baita “etxebizitzak gizarte modernoetan jokatzen duen papera balioesteko, banakako bizi-proiektuak errazteko tresna gisa, baina baita komunitatearen ikuspegitik ere, hiri zaintzailearen ikuspegitik”.

Egunerokoa eta etxekoa den kalitatezko arkitektura izateko eskubidea

Erakusketan ikus daitekeenez, etxebizitza kolektiboak komunitate baten inguruko bizikidetza bultzatzen du, arlo publikoaren eta pribatuaren, etxearen eta kalearen arteko geruza desberdinak eratuz. Europako gizarteen ezaugarri den modu sofistikatuan komunitatearen garapena sustatuz, hortik dator erakusketaren izen: “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria”.

Erakusketa honek, sorrarazi zuen sariak bezala, etxebizitza kolektiboen eraikuntzen arkitekturari eta horrek gizartean duen eraginari balioa ematea du helburu. Argazkien, testuen eta instalazioen bidez, etxebizitzari eta kalitatezko etxeko eta eguneroko arkitekturarako eskubideari buruzko eztabaida kritikoa sortu nahi du.

Horrela, “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria” lehen edizio honetako proiektu irabazleez eta finalistez baliatzen da, adibide zehatzen bidez eta hainbat arlotako pertsonek osatutako nazioarteko epaimahai entzutetsu batek nabarmendu zituenen bidez, etxebizitza kolektiboak kalitate handia izan dezakeela, komunitateetan eragin positiboa izan dezakeela eta hiri-garapen jasangarrian lagundu dezakeela aldarrikatzeko.

“Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria” Europako etxebizitza kolektiboa Europako ondare urbanistikoaren giltzarria da, eta kontinentearen historia eta balio aberatsen isla da, Erdi Aroko sustraietatik hasi eta industriaren ondorengo bilakaeraraino. Erakusketan jasotzen den bezala, familia-unitate eta familia eredu desberdinak eraikin berean bizi diren unean etxebizitza kolektiboaz ari gara. Fenomeno horrek – berez – komunitate bihurtzen ditu biztanle horiek, beren bizikidetzaren berezitasuna dela eta. Erakusketan zehar, arkitekturak bizikidetza hori nola zehazten eta errazten duen erakusten duten adibideak ikusi ditzakegu. Etxebizitzen eraikuntzarekin batera, gune komunak gehitu dira, hala nola sukaldeak, garbitegiak, erabilera anitzeko aretoak, elikagaiak banatzeko espazio bat, etab.