- Manuel Cabezas Hidalgo eta Tiburcio Zazo Ledesmaren gorpuzkiak beren jaioterrietan hilobiratu ditu familiak, Los Pozuelos de Calatrava (Ciudad Real) eta Talarrubias (Badajoz), hurrenez hurren.
- Biak 1941eko martxoan hil ziren, Urduñako Espetxe Zentralean, eta gorpuzkiak herriko hilerritik berreskuratu ziren 2022an
- Gerra Zibilean eta diktaduran desagertutako pertsonak bilatzeko programaren emaitza berri bat da, familia horien sufrimendua orbaintzen laguntzeko ekimena, eta, aldi berean, gizarte osoa duintzen duen prozesua da, biktima horiei egungo gizartearen memoria kolektiboan merezi duten lekua ematen baitie
Tiburcio Zazo Ledesmaren familiak haren gorpuzkiak jaso ditu gaur goizean, Talarrubiasko hilerrian (Badajoz), Maria Jesus San Jose Justizia eta Giza Eskubideen sailburuaren eta Alberto Alonso Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko zuzendariaren eskutik. Ekitaldiak familia giroan egin da, eta bertan izan dira halaber, Juan Ceballos, Badajozeko Diputazioko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Arloko zerbitzuburua. Bere arlotik garatutako jardunari esker, aurkitu ahal izan da Zazo Ledesma familia.
Manuel Cabezas Hidalgoren gorpuzkiak ere familiari eman zizkioten atzo, Los Pozuelos de Calatravan (Ciudad Real). Javier Vicario Gaztela-Mantxako Gobernuko bigarren lehendakariordetzako Erakunde Harremanetarako sailburuorde eta herriko alkatea, Laura Flores bertan zirela.
María Jesús San Josék azpimarratu duenez, horrelako keinuetan, non biktimak, errepresioarenak kasu honetan, beren jatorrizko lekura itzul daitezkeen, beren familiekin, ez dago errebantxa asmorik "memoriaren legeekin amaitu nahi dutenek argudiatzen dutenaren aurrean". "Inork ez du inolako gorrotorik adierazi edo elikatu nahi, biktima orok egia, justizia eta erreparaziorako duen eskubidearen defendatzaile irmoak garenon artean behintzat", esan du.
Sailburuaren hitzetan, "iragan zikin eta mingarriari aurre egiteko, beldurrik gabe hitz egin dezagun gertatu zenaz". "Horrela bakarrik, berriz gertatzea nahi ez duguna gogoratuz, eraiki ahal izango dugu balio demokratikoetan tinko ainguratutako gizarte bat, errespetuzkoa eta giza eskubideen defendatzaile aktiboa".
Manuel eta Tiburcio gerra amaitu ondoren atxilotu zituzten, beren jatorrizko lekuetatik urrun eraman zituzten, eta frankismoaren kartzeletako baldintza ankerren biktimak dira, kasu honetan Urduñako Espetxe Zentralekoak, 1941eko martxoan hil ziren biak, duela 85 urte.
Sailburuak gertatutakoa azaltzeko beharraz hitz egin du, bereziki gazteei, errepresioaren krudelkeria azaltzeaz, ez bakarrik gerra zibilean, baizik eta baita gerraosteko eta diktadurako ondorengo urteetan ere. "Demokraziak berez hauskorrak dira, eta beti egongo dira, beren interesengatik, beren zutabeak higatu nahi dituztenak", esan du. Gorroto-mezuak nola zabaltzen diren ere aipatu du, eta "desberdina etsaia balitz bezala" seinalarazi du.
Horregatik guztiagatik, memoria-legeak defendatu ditu, "iraganarekiko begirada kritiko eta gogoetatsuarekin konprometituak, erakundeen babes irmoarekin", hala, Manuel eta Tiburtzioren bizitza istorioak gogoratuz, "inoiz ahaztuko bagenu, gorrotoa elkarbizitza kutsatzen duen gas pozoitsua izan daitekeela ohartaraziko digun itsasargi gisa balioko digutenak".
Jaioterrian, 85 urteren ostean
Manuel Cabezas Hidalgo Los Pozuelos de Calatravan (Ciudad Real) jaioa zen, ezkongabe zegoen eta ogibidez nekazaria zen. Dokumentazio historikoak jasotzen duenez, 1940ko urtarrilaren 22an sartu zuten preso Ciudad Realeko Espetxe Probintzialean, Almodovar del Campoko espetxetik eramanda. Urte hartako otsailaren 8an eraman zuten Urduñako Espetxe Zentralera, eta urtebete pasatxo geroago, 1941eko martxoaren 10ean, 24 urte zituela hil zen giltzurrunetako gaixotasun baten ondorioz, heriotza-agiriaren arabera.
Tiburtzio Zazo Ledesma, jaiotzez Talarrubiasekoa (Badajoz), ezkonduta zegoen eta 4 seme-alaba zituen. 1939ko abenduaren 29an Herrera de Duqueko barrutiko espetxean sartu zuten preso Talarrubiako Udal Gordailutik, eta handik Castuerako Espetxe Zentralera bidali zuten 1940ko urtarrilaren 13an. Handik hilabete eskasera, Urduñako Espetxe Zentralera eraman zuten, eta bertan hil zen, 66 urte zituela, 1941eko martxoaren 24an, giltzurrunetako gaixotasun baten ondorioz hil zela egiaztatzen duen agiriaren arabera.
Urduñako Espetxe Zentraleko 27 biktima identifikatuta
Eusebio Moreno Duran da azken identifikatua, Peñalsordokoa bera (Badajoz), bere familiak datozen asteetan jasoko ditu gorpuzkiak.
Urduñako hilerrian desobiratze lanak amaituta, 93 pertsonaren gorpuzkiak berreskuratu ziren, eta Gogora Institutuak identifikazioak ditu helburu. Orain arte egindakoen arabera, gainerakoak 1941eko martxotik ekainera bitartean hildako presoenak direla ondorioztatzen da, orduan itxi zen behin betiko zigor zigorra.
27 víctimas identificadas de la Prisión Central de Orduña
La familia de Eusebio Moreno Durán, natural y vecino de Peñalsordo (Badajoz), la última persona identificada, recibirá sus restos en las próximas semanas.
Una vez concluida la fase de exhumación en el Cementerio de Orduña, donde se recuperaron los restos de 93 personas, Gogora centra sus esfuerzos en las identificaciones. Las realizadas hasta la fecha llevan a deducir que los restantes pertenecen a presos fallecidos entre marzo y junio de 1941, cuando se cerró definitivamente el penal.
Urduñako kasuan, jakina da gutxienez 225 pertsona hil zirela espetxe horretan, guztiak gizonezkoak eta beste autonomia-erkidego batzuetatik eramandakoak. Erdiak baino gehiago, 127 extremadurarrak ziren, eta beste 41 gaztelaniazkoak (34 Ciudad Realekoak, 4 Toledokoak eta 3 Albacetekoak), 22 Malagako espetxetik eramanak, 7 Tarragonakoak eta gainerako 28ak Estatuko beste probintzia batzuetakoak.
Gerra Zibilean Desagertutako Pertsonak Bilatzeko eta Identifikatzeko Programa
Ekimen honek desagertutako pertsonen senideen sufrimendua orbaintzen laguntzen du, horiek identifikatuz eta familiei itzuliz, eta prozesu horrek gizarte osoa duintzen du, biktima horiei egungo gizartearen memoria kolektiboan merezi duten lekua ematen baitie.
Gogora Institutuak ‘Gerra Zibilean Desagertutako Pertsonak Bilatzeko Programa’ darama aurrera, gerran eta diktadura frankistaren lehen urteetan hildako pertsonak bilatu, berreskuratu eta identifikatzeko. Identifikaziora iritsi arteko prozesuaren etapa ezberdinetan parte hartzen dute Euskal Prospekzio Taldeak, Gerra Zibileko biktimen balizko ehorzketak aurkitzeaz arduratzen denak; Aranzadi Zientzia Elkarteak, gorpuzkiak lurpetik atera eta auzitegi-azterketa egiten duenak; eta EHUko Biomics laborategiak, DNA laginak aztertzeaz eta erkatzeaz arduratzen denak.
Hildakoei eta aldez aurreko identifikazioei buruzko informazio gehiago: https://labur.eus/orduna
Gogorarekin harremanetan jartzeko:
gogora.prentsa@euskadi.eus | 944032850
Informazio gehiago Irekia atarian (Leiho berrian irekiko da)