Alternativas Fundazioak Espainiako Desberdintasunari buruzko VII. Txostena (2026) argitaratu du. Ikerketa horrek erakusten du gizarte-ongizatearen higadura egiturazko arrakaletan agertzen dela, eta arrakala horiek eragina dutela etxebizitzarako sarbidean, ekitate sanitarioan, haur-pobrezian eta zaintzan, eta herritarren ezinegona areagotzen dutela. Ondorioz, gizarte-kontratua ahultzen ari da..
Herritarren pertzepzioa
Herritarrek arazo larri eta estruktural gisa identifikatzen dute desberdintasuna, eta uste dute administrazio publikoek erantzukizun handiagoa dutela horri aurre egiteko. Lan egiteak bizitza duina bermatzen ez duelako pertzepzioa maila sozioekonomiko txikiagoko etxeetan eta gazteen artean zabaltzen da bereziki.
Osasuna: desberdintasunaren ezaugarri nabarmenetako bat itxaron-zerrendak dira, eta Osasun Sistema Nazionalerako sarbidea desberdina da maila sozioekonomikoaren arabera. Itxaron-zerrendek gehiago eragiten diete baliabide gutxiago dituztenei, ezin baitute osasun pribatura jo alternatiba gisa. Txostenaren arabera, kausak baliabide-falta baino haratago doaz, eta honako hauek biltzen dituzte: antolaketa-arazoak, aldakortasuna praktika medikoan eta zahartzearen eta biztanleriaren itxaropen handiagoen ondoriozko eskari gero eta handiagoa.
Etxebizitza: gazteak aurrekaririk gabeko bizitegi-bazterketa bati aurre egiten ari dira. Gaur egun, etxebizitza jabetzan eskuratzea ia ezinezkoa da 25 eta 40 urte bitartekoentzat, eta horrek belaunaldien arteko desberdintasun mota berri bat finkatzen du. Herentzia eta lurraldea (hiri handiek errenta ertain-baxuetatik kanpo uzten dituzte gazteak) bizitegi-ongizatearen faktore erabakigarri bihurtzen dira, ondarea dutenen eta ez dutenen arteko aldeak sakonduz.
Haurren zaintzak, generoa eta pobrezia
Genero-desberdintasunak funtsezko hiru dimentsiotan irauten du: soldata-arrakala, ordaindu gabeko zainketen karga neurrigabea emakumeen gainean, eta arrakala digitala. Emakumeak gehiengoa dira oraindik ere zaintza-arrazoiengatik enplegua uzten dutenen artean, eta sektore teknologikoetan eta lidergo-postuetan duten presentzia marjinala da oraindik ere.
Haur-pobreziari dagokionez, txostenak nabarmentzen du Espainiako Estatuak duela Europar Batasuneko haur-pobreziaren tasarik altuenetako bat. Nabarmentzekoa da adingabeen % 24 batez besteko errentaren % 60aren atalasearen azpitik bizi dela. Haur-pobrezia larriak ( % 40tik behera), aldiz, haurren % 11ri eragiten dio.
Inflazioa eta etxe zaurgarriak
Azkenik, 2006-2023 aldiaren azterketak berretsi egiten du inflazioak eragin erregresiboa izan duela: diru-sarrera txikienak dituzten etxeek errenta altuko etxeek baino erosteko ahalmen gehiago galdu dute, bereziki elikadura- eta energia-gastuetan. Horrek lehendik zeuden desberdintasunak larriagotzen ditu, eta babes-politika espezifikoak eskatzen ditu etxe kalteberenentzat.
Ondorioz, txostenak erakusten du arrakala sozioekonomikoa egiturazkoa dela eta eragin zuzena duela etxebizitzan, osasunean, enpleguan eta zaintzetan, besteak beste. Gainera, desberdintasun hori batez ere emakumeengan, haurrengan, gazteengan eta diru-sarrera txikienak dituzten etxeetan metatzen da.
Txosten osoa Alternativas Fundazioaren webgunean dago eskuragarri.