Eskualde Garapeneko Europako Funtsak (EGEF-FEDER) Euskadin IBM Quantum System Two instalazioa finantzatzen lagundu du, Europan kokatuta dagoen mota horretako lehen ordenagailu kuantikoa. Horrela, Euskadi erreferentzia-polo bihurtuko da mundu mailako teknologia kuantikoetan, eta ikerketa eta berrikuntza sustatuko ditu sektore estrategikoetan, hala nola energian, biomedikuntzan eta adimen artifizialean.
Superordenagailua, joan den urriaren 14an aurkeztu zen, Ikerbasquek Donostian duen eraikin berrian, bikaintasuneko ikerketa eta berrikuntzarako azpiegitura estrategikoak hartzeko eraiki dena. Imanol Pradales lehendakaria izan zen ekitaldiko buru, nabarmenduz "’Basque Quantum’ estrategian ematen ari garen urrats erraldoia eta teknologia kuantikoen sustapenean, gure eguneroko esparruetan eragina izango dutenak, hala nola osasunean, botika berrien garapenean, komunikazioetan, energian edo zibersegurtasunean".
Aurkezpen-ekitaldian nabarmendu zen sistema, 156 qubiteko IBM Quantum Heron prozesadore kuantikoan oinarrituta dagoela. Prozesadore horrek erabilera-eskalako algoritmoak exekutatzea ahalbidetzen du, simulazio klasikoaren gaitasunak gaindituz.
Alde horretatik, superordenagailu hau martxan jartzeak Europako ekosistema kuantikoa eraikitzen ere lagunduko du. Abangoardiako zientzia sustatzeaz gain, garapen ekonomikoa, nazioarteko talentua erakartzea eta algoritmo erabilgarri berriak garatzea bultzatuko ditu, simulazio klasikorako gaitasunak gainditu eta teknologia kuantikoetarako IKUR 2030 estrategia lortzen lagunduko dutenak. Estrategia hori BasQ, Basque Quantum ekimena abiarazteko oinarria izan zen, Eusko Jaurlaritzak gidatua, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiekin lankidetzan.
Euskadiren ikuspegitik, proiektu honek agerian uzten du komunitate zientifikoaren aurrerapena, eta aukera berriak irekitzen ditu sektore estrategikoetara teknologia transferitzeko. Sistema berriaren gaitasunei esker, erronka konplexuei heldu ahal izango zaie hainbat arlotan, hala nola material berrien diseinuan, prozesu industrialen optimizazioan, simulazio biomedikoan edo adimen artifizialeko algoritmoen hobekuntzan.
Urrats horretan, Euskadik Europako funtsen laguntza ekonomikoa izan du EGEF (FEDER) funtsaren bidez. EAE funtsezko nodo gisa finkatu da konputazio kuantikoko sare globalean, eta munduko hiru tokietako bat bihurtu da, New York eta Koberekin (Japonia) batera, non teknologia honek fisikoki taupadaka ari da. Gainera, Eusko Jaurlaritzak konputazio kuantikoarekin hartutako konpromisoaren dimentsioa islatzen du; izan ere, 2019an, eremu hori Euskadirentzat lehentasunezko eremu zientifikotzat jo zuen, neurobiozientziekin, prestazio handiko superkonputazioarekin eta neutrionikarekin eta adimen artifizialarekin (HPC&IA) batera, eta BasQ – Basque Quantum izenarekin sortu zen.
Proiektu honek Eskualde Garapeneko Europako Funtsaren (EGEF-FEDER) finantzaketa du 2021-2027 aldian.