Haizea iloba Down sindromearekin jaio zenean, Isabel Verdinik desgaitasuna duten pertsonen dantza-prestakuntzara eta -ikerketara bideratu zuen bere jarduera profesionala. "Nik dantza egiten badut, zergatik ez ilobak?", pentsatu zuen. Eta horrela, 1993an, Verdini Proiektua jaio zen (berezko irakaskuntza-metodoarekin), 2000. urtean Verdini Dantza Taldea bihurtu zena. Aurten, inklusioaren alde hiru hamarkadatan zehar egindako lanaren aitortza gisa, Donostiako Udalaren Urrezko Danborra jaso du Isabel Verdinik.

Nondik datorkizu dantzarako eta hura irakasteko grina?

Hau da proiektu honen abiapuntua: nire dantzari-lanbidetik ilobaren bizitzari nire aletxoa jarri nahi izateko behar pertsonala, eta dantza ikustea afektutik eta sentsibilitatetik komunikatzeko eta elkarri eragiteko aukera ematen duen hizkuntza artistiko gisa, pertsona guztien gaitasunak garatzeko aukerak emanez. Aitzindaria izan naiz espazioak sortzen, non mundu guztiak lekua duen. Verdini Dantza Taldea dantza garaikideko konpainia bat da, Verdini proiektuaren barruan sortua, nire iloba Haizea Down Sindromea duen neskatoarenganako sentitzen dudan maitasun sakonaren fruitua.

Bestalde, dantza irakatsi nahia grina eta ezagutza hori beste batzuekin partekatzeko gogotik sortzen da, eta, batez ere, gogobetetasun sakonetik nire dantzariak teknikoki zein emozionalki hazten eta garatzen ikustean. Irakaskuntzari esker, trebetasun teknikoez gain, diziplina, jarraikitasuna eta sormena bezalako balioak transmititzen ditut. Gainera, dantza-irakasle izateak aukera ematen dit belaunaldi berriak inspiratzeko, eta mugimenduaren bidez berezko ahotsa eta adierazpena deskubritzen laguntzeko.

Dantza zer da zuretzat?

Dantza adierazpen artistikoa da, zeinak gorputzaren mugimendua erabiltzen duen emozioak komunikatzeko, istorioak kontatzeko eta mugimenduaren edertasuna aztertzeko. Dantza-irakasle batentzat, diziplina teknikoa izateaz gain, sormena, diziplina eta dantzarien eta haien gorputzaren arteko lotura sustatzeko bitartekoa ere bada.

Era berean, dantzak talde-lana, konfiantza eta autoadierazpena sustatzen ditu, ikasleei aukera emanez haien nortasuna ezagutzeko eta gizarte-trebetasunak garatzeko.

Irakasle naizen aldetik, ikaskuntzaren bidaian gidatzea da nire egitekoa, teknika, musikaltasuna eta interpretazioa ulertzen lagunduz, sormen-prozesuaz gozatzea eragitearekin batera. Funtsean, giza mugimenduaren ospakizuna da dantza, eta dantzari bakoitzean artearekiko grina eta maitasun hori lantzea da gure lana.

Nola sortu ziren Verdini proiektua eta Verdini Dantza Taldea?

Kulturan, desgaitasuna duten pertsonen jarduerak normalizatzeko beharraz jabetzen ginelako sortu ziren. Gure kasuan, dantzaren bidez.

Zein da filosofia?

Aniztasuna ikusarazteko eta balioan jartzeko egiten dugu lan, dibertsitate funtzionala duten pertsonen aitorpen sozial bidezkoagoa lortzen laguntzeko xedearekin, gizarte bidezkoago baterantz begirada sentikor eta eraldatzaile berri bat eragiteaz gain. Arte-espazio anitza eta unibertsala aldarrikatzen dugu.

Verdini Dantza Taldea Down sindromea duten eta ez duten pertsonek osatzen dute. Zertan datza Verdini metodoa?

Behaketan oinarritzen da Verdini metodoa: hobekien datorkien mugimendua ikertzean, banan-banan prestatzean dantzari bakoitza, dantza haien gorputzetara egokitzean eta emozioak asko zaintzean. Aurrekoez gain, teknika, lanorduak barran eta zoruan, diagonalak... ere badaude.

Bereizten gaituena da dantzariaren emoziora iristen jakin badakigula, hanka bat altxatu aurretik emozio hori ateratzen baitu.

Zein eginkizun betetzen dute familiek zuen irakaskuntza-jardueran?

Triste edo urduri ikusten ditudanean, gurasoei galdetzen diet ea zerbait gertatu zaien. Gurasoak ondo badaude, haien semea edo alaba ondo egongo da, eta alderantziz. Haurrak etxean ikusten eta bizi dutenaren isla dira, horregatik niretzat oso garrantzitsua da familiekin lan egitea. Verdinirentzat, funtsezko atalak dira.

Verdini Dantza Taldea dantza-konpainia ere bada, zeinak berezko ekoizpenak sortzen dituen eta beste eragile batzuekin elkarlanean aritzen den. Nola osatzen dituzue ikuskizunak?

Beste edozein konpainiak bezala, lehenengo prestatu behar da... Eta, lehen esan dudan bezala, behaketan oinarritzen da, dantzari bakoitzarekin mugimendua ikertzean eta, ondoren, koreografia bakoitza sortzean eta hobetzean.

Zein da zuen lan egiteko modua?

Verdini metodoa aplikatzen dugu, zeina oso lan pertsonalizatuan oinarritzen baita eta dantzari bakoitzaren inguruabarretara egokituta baitago. Aretoan sartzearekin batera, desberdina da, haiekin zauden une bakoitzean, begirada-gurutzaketa bakoitza. Bizitza magikoa izatea eragiten dute; ilusio, maitasun eta hobetzeko grina handiagoa dago. Lurretik jaikitzen dira ezin dutenean ere, makurtu egiten dira, pausoa errepikatzen dute ondo egin arte. Pauso bat egiteko, agian, hamar minutu gaude, baina ez zaie axola.

Iaz, Verdinik 30 urte bete zituen eta aurtengo urtarrilean Urrezko Danborra jaso zenuen, Donostiako Udalak ematen duen sari gorena. Momentuko nerbioak igarota, eta nolabaiteko perspektibarekin, zer ekarri dizu aintzatespen horrek zuri eta Verdini Dantza Taldeari?

Donostiako Udalaren aldetik, oso laguntza garrantzitsua izan da, Donostiako udalbatza osoak Isabel Verdiniren hautagaitzaren aldeko botoa eman baitzuen. Aitorpen hori bultzada bat da pertsona guztien gizarte-inklusioan lan egiten jarraitzeko eta, batez ere, kulturaren munduan. Estualdi eta zailtasunez betetako 30 urteren ondoren, ibilbide zoragarri baten amaiera bikaina izan da hori, non beti sinetsi baitugu egiten genuen horretan eta, horregatik, lanean jarraitu dugu beti.

Urtarrilaren 21ean, Victoria Eugenia Antzokian, Gure arrastoa, gure oihua / Nuestra huella, nuestro grito ikuskizuna eskaini zenuten. Zein arrasto utzi du Verdini Dantza Taldeak 30 urte hauetan dantzaren eta inklusioaren munduan?

Bizitzaren eszenatokian istorio zirraragarria bizi izan dugu hiru hamarkadatan. Erronkaz eta lorpenez betetako bidea, non aparteko uneak eta oztopoak gainditu ditugun, batzuetan gure hazkundearen oinarri bihurtu direnak.

Gure oihua, gure oihu handia, adierazpenaren eta aurrerapenaren ikur boteretsua da gizateria osoarentzat. Garrasi hori gure izaeraren sakonenetik sortzen da, eta sorkuntza eta konexio modu berriak aztertzera bultzatzen gaitu.

Duela hogeita hamar urte hasi genuen bidaia liluragarri hau, dantzaren eta inklusioaren munduan aztarna ezabaezina uzteko asmoz. Jarrai dezagun gure oihua partekatzen munduarekin, Verdini Dantza Taldea hemen baitago bihotzez inspiratzeko, konektatzeko eta hunkitzeko.

Zer izan da zailena?

Nire ustez, izan ditudan zailtasunak gizartean desgaitasunaren inguruan dagoen ezjakintasunari zor zaizkio.

Haizeak Down sindromea zuela jakin nuenean, pozez eta itxaropenez hartu nuen albistea. Esaterako, ez nuen inoiz pentsatu ezin izango zuenik dantza egin. Nik dantzatzen badut, zergatik berak ez? Ikertzen hasi nintzenean, Down sindromea zuten pertsonekin dantza-konpainia bat osatu nahi nuenez, zoratuta nengoela esaten zidaten.

Batez ere, dantza eta desgaitasuna ikertzera bideratu nintzen, baita Haizeak aukera berberak izan zitzan familiari egin niezaiokeen ekarpena aztertzera ere.

Nola igoko nituen eszenatoki batera dantza hain perfektua bada? Bada, haiek perfektuak dira, erantzuten nuen. Itsuekin, gurpil-aulkian daudenekin... lan egiten duten konpainiak daude orain. Uste dut horren arrazoietako bat Verdinik jo dituen eta irekitzen joan zaizkigun ateak izan direla.

Eta atseginena?

Ikustea konpainia osatu duten pertsona guztiek egindako ahaleginak onura ekarri duela eta ahalegin hori merezi dugun bezala aitortu digutela.

Duela hiru hamarkada, jendeak ea ez zituen erabiltzen "inklusioa" eta "aniztasuna" hitzak. Zorionez, gauzak aldatzen ari dira. Verdinik ate asko ireki ditu horri dagokionez. Zer esan nahi dute zuretzat eta Verdini Dantza Taldearentzat bi kontzeptu horiek?

"Inklusioa" da gurekin erlaziona daitekeen hitzik politena, hain zuzen ere, horretan lan egiten dugu Verdinin. Ikustea nahi dugu inklusioa egon daitekeela ondo egindako lanarekin, maitasunarekin, arduraldiarekin eta pertsonengan sinetsiz.

Pertsonen gaitasunetan sinetsi behar dugu; inork ez du desgaitasunik; denok ditugu gaitasunak. Eta haiek guk ez ditugun gaitasun asko dituzte.

Nire ustez, aniztasuna funtsezkoa da bizitzaren hainbat alderditan. Haren garrantzia hainbat arlotan ikus daiteke, hala nola gizartean, hezkuntzan, lanlekuan eta kulturan. Aniztasunak gure erkidegoko kultura aberasten duten hainbat perspektiba, tradizio eta ohitura ugari dakartza berekin eta Verdinik herritar guztiei irakatsi nahi die.

Pertsona askorekin elkar eragiteak gure bizitzak ere aberasten ditu eta munduaren ikuspegia zabaltzen du, gure sinesmenei aurre egiteaz eta suposizio asko bertan behera uzteaz gain. Hazkunde pertsonalari eta pertsonen arteko trebetasunak garatzen laguntzen du horrek.

Laburbilduz, aniztasuna funtsezkoa da gizarte bidezkoagoa, sortzaileagoa eta erresilienteagoa eraikitzeko. Ingurune anitza sustatzeak gizabanakoei mesede egiteaz gain, komunitateak eta erakundeak aberasten ditu, alderdi guztiek irabazten eta ikasten baitute.

Zer esango zenieke dantzatzea gustatzen zaien baina, hainbat arrazoirengatik, dantza beraientzat ez dela uste dutenei?

Esango nieke mugimendua bizia dela beti. Ondo mugitzeak ez du esan nahi koordinazioa edo elastikotasuna duzunik edo koreografia bat jarraitzen duzunik.

Dantza-eskola batean izena ematean, ez duzu pentsatu behar ondo ala gaizki egingo duzun, dantza baino ez duzu sentitu behar, eta pixkanaka mugimenduak ikasten joango zara... Dena da ikastea. Inor ez da jaio ikasita. Dantza ona da gorputz osorako, Alzheimerrari aurre egiteko, emozioak ateratzeko...

Itxi begiak eta barneratu musikan. Berdin dio besoak bakarrik mugitzea edo kulunka ibiltzea; izan ere, emozio negatiboak, kezkak eta abar kanporatzen laguntzen dizun energia bat jasotzen ari da gorputza. Oso jarduera globala da.

Etorkizunean, nora jo nahi du Verdini Dantza Taldeak?

Orain arte bezala lan egiten jarraitu nahi dugu eta dantzan diharduten pertsonen artea balioesten jarraitu, haien gaitasunak edozein direla ere. Lanean jarraituko dut horri buruzko ezjakintasun handia baitago oraindik, eta gizarteak gu ezagutzea nahi dut. Jendeak aniztasuna besarka dezan lortzea da Verdiniren gauzarik politena. Denok berdinak bagina, zein aspergarria izango litzatekeen mundua!

Zeintzuk dira zuen planik hurbilenak?

Hormak eraisten jarraitzeko lan egitea, gizarteari irakasteaz gain aniztasunaren aldeko apustua egiten dugunean eta hura besarkatzen dugunean, mundu berdinzaleagoa eta osatuagoa lortzen dugula.

(2024ko irailaren 30ean argitaratutako Berezia)