Erakusketa abenduaren 8ra arte egongo da ikusgai

XX. mendearen bigarren erdialdeko euskal eskulturaren berritzaile nagusienetakotzat jotzen den artistaren sormen unibertsoa hurbilduko die bisitariei atzera begirako honek    

Vital Fundazioa erakusketa-zentroan 'Nestor Basterretxea' erakusketa ikusgai gaurtik aurrera, artistaren (1924-2014) lanaren errepaso zabala, bere izaera polifazetikoa nabarmenduz. Basterretxea sortzaile handia izan zen, artista urduria eta oso emankorra, eta ezaugarri horiek erakusketa honetarako bildutako ia 300 lanen bidez ikus daitezke, horietako asko inoiz argitara atera gabeak. Erakusketa abenduaren 8ra arte egongo da ikusgai.

"Atzera begirako honekin, Vital Fundazioak artistaren unibertso sortzailea hurbildu nahi dio publikoari, XX. mendearen bigarren erdialdeko euskal eskulturaren berritzaile nagusietakoa baita", nabarmendu du Arantxa Ibañez de Opacua Vital Fundazioko zuzendariak, Gorka Basterretxea artistaren seme eta erakusketaren komisarioarekin batera egin duen agerraldian.

Erakusketa artistaren sortze-prozesuaren bi alderdi bereizgarriren inguruan dago pentsatuta. Lehenengoa, marrazkia. Arkatza, errotuladorea eta papera izan ziren ezagutzen ditugun bere obra askoren hasiera. Basterretxearen marrazkiak bere sormen jarduera guztiak zeharkatzen eta bateratzen ditu. Pintura bakoitza marrazketa prozesu batetik abiatzen da, eta beste zirriborro eta proba batzuetara zabaltzen da, azken emaitzara iritsi arte. Gauza bera gertatzen da eskulturaren kasuan, haren bolumetria arkitektonikoak, diseinu industriala, diseinu grafikoa, kartelgintza, obra publikoko proiektuen kasuan eta abar.

Bigarren elementua Basterretxearen lanaren produkzio metodo oso bereizgarri batean oinarritzen da; berak 'bertsioak' izena eman zion. Marrazki bat eskultura, bolumetria, kartel, arkitektura, collage edo fotokonposizio bihurtzeko birziklatze edo birmoldatze segidak dira. Arte-lan batek bere diziplina gainditu eta beste askorekin nola lotu daitekeen azaltzen digute bertsioek; bigarrena, artistak bere obrari buruz egiten zuen etengabeko berrikusteaz, eta, beraz, hirurogeita hamarreko hamarkadaren hasierako eskultura bat collage edo proiektu arkitektoniko bihur daiteke hogeita hamar urte geroago.

Erakusketa-ibilbidea

Erakusketa artistaren lanaren 60 urte baino gehiagoko berrikuspena da, hiru gune handitan banatua. Figuratibotik abstrakturako bidaia, planotik espaziora eta imajinatutik sakratura. Pinturan hasi zenetik eskulturan sartu arte, baina zinemagintzan, diseinu industrialean, grafikoan eta altzarien diseinuan egindako lanak, arkitekturan eta hirigintzan burutu ez ziren proiektuak, argazkigintzan, kartelgintzan edo idazketan egindako lanak ahaztu gabe.

Erakusketa-ibilbidea 'Sakratuaren' inguruan bildutako obren eskutik hasiko da. Basterretxeak berak esan zuenez, gai hori "nire obran zehar presente dago, eta ni naiz harritzen lehena. Esparru plastikotik, artistikotik, sakratua askatasun hutsa da, irudimen hutsa. Absolutuaren posibilitatea da, eta hori sorkuntzarako oso eremu egokia da ". Bloke honetakoak dira:

• Gurutze-bidea saila: 1950ean Buenos Airesen margotutako segida osatzen duten hamalau lanetatik hiru.

• Basilikarako zirriborroak, Arantzazuko Basilikako kriptarako eskultura-proiektua eta pinturak: 1952an Arantzazuko basilika berriko kriptaren dekorazioa agindu zitzaion. Lanari ekin orduko, Mexikoko muralismoaren zordun zen estilo espresionista batean, ezabatu egin zituzten bekatuaren, ordainaren, barkamenaren eta loriaren gaietarako marrazkiak. Kontserbatutako zirriborro gutxi batzuk daude ikusgai hemen. Era berean, Basilikarako proiektu monumentala aurkeztu da, azkenean egin ez zena, eta egungo kriptarako zirriborroak eta pinturak.   

• Euskal segida kosmogonikoa: 1972 eta 1975 artean, Basterretxeak pertsonaia mitologikoetan, naturaren indarretan eta euskal kulturako objektu tradizionaletan oinarritutako zurezko 18 eskultura egin zituen. Hemen, segida horretako pieza handienetako bost ikusi ahal izango ditugu, baita segida osoaren tamaina txikiagoko birsortze bat ere.

• Ilargi-amonaren maskarak: 1977an egina. Marrazkietatik abiatuta zurezko ore trinko batera pasatzen da. Ore hori alde batetik lantzen da, emakumezko erretratu bat lortu arte.   

• Disko formako hilarriak.

• Gurtzako objektuak Lasarteko elizarako (Araba): Basterretxeak Vitoria-Gasteizko Udalaren eliza horren aldareko kultuko objektu guztiak diseinatu zituen.   

Bigarren blokea 'Figuratibotik abstraktura' da, bere formazio aldian zehar egindako ibilbidea. Bertan, marrazkietan, pinturan eta muralismoan egindako lehen saiakerak errepasatzen dira. Txikitatik menderatzen zituen oso ondo teknikak, figuratibismo espresionistaren garaiko figuratibismoa gaur egun denok Basterretxeari egozten diogun estilo abstraktura igaro zen.

Hirugarren erakusketa-blokean, 'Planotik espaziora', "Pinturatik eskulturara pasatzen da, lerroak planoan duen zeregina ulertzeko eragatik. Une batean konturatu nintzen kurbaren arabera eta bihurgunearen bortxaren arabera egiten nuen lerro horrek planoa hausteko ahalmena zuela. Eta orduan konturatu nintzen hor hirugarren dimentsio bat zegoela. Eta burdinazko xafla bat hartu eta nire irudimenean gertatzen ari zela sentitzen nuena fisikoki egin nuen. Eta hor sartu nintzen eskulturan", esan zuen artistak. 60ko hamarkadan datatua dago.

• Forma diskoidalak dira Basterretxearen tipologia gogokoenetako bat. Logotipoetan, proiektu arkitektonikoetan eta obra grafikoetan erabili ditu, baita eskulturan ere, eta horren adibiderik finenetako bat Meridianoak segida da.         

• Herri-lana: 1967an Basterretxeak lan handiari ekin zion herri-eskultura garaikidearen arloan, ordura arte Euskal Herrian ia existitzen ez zena.          

• Lehen Amerikari omenaldia: Eskultura polikromatu hauek kolonaurreko kulturei buruzko hainbat urtetako ikerketaren emaitza dira. Jainkoen izenak, animalien irudiak, erritoak edo hiriak birsortzen dituzte, beste herri batzuen jatorria eta tradizioak ulertzeko nahiari jarraiki. 

• Bolumetriak: Basterretxeak arkitektura-proiektuak aipatzeko erabiltzen duen terminoa da. Izaera utopikoa dute eta paperean baino ez dira gauzatzen. Horien hautaketa bat dugu erakusketan. Horrekin batera, arkitekturarekin zuen loturaren beste adibide batzuk ere badaude, esaterako Oteizarekin Irunen partekatu zuen bizitza-tailerra (1955-1957) edo huts egin zuten proiektu batzuk, hala nola Deustuko Unibertsitateko liburutegia (1985).     

• Fotomuntaketak: horien bidez, Basterretxeak bere eskulturak irudimenezko testuinguruetan kokatzen ditu, egin ziren testuinguruetatik kanpo. Collage teknikaren bidez, literaturaz betetako paisaietan instalatzen ditu pieza horiek.       

• Argazkigintza esperimentala: horren bost lan daude ikusgai.    

• Diseinu industriala: Basterretxea aitzindaria izan zen euskal diseinu industrialean 1950eko hamarkadaren amaieran, logotipoak, altzariak eta interiorismoko beste proiektu batzuk garatu zituenean.     

• Kartelak eta lan grafikoa: Basterretxearen adierazpide gogokoenetako bat izan dira, hirurogeiko hamarkadaren erdialdetik aurrera kultura-, gizarte- edo politika-kausa askori eman baitzien laguntza.    

Basterretxea

Nestor Basterretxeak publizitateko marrazkilari lanetan ekin zion bere sormen lanari, pinturan modu autodidaktan hasi baino lehen. 1950eko hamarkadaren amaieran Jorge Oteizarekin hasi zen eskulturaren alorrean, Equipo 57ko kide sortzailea izan zen eta Bartzelonako Equipo Forma-rekin lankidetzan aritu zen. Handik gutxira, 1966an, beste artista batzuekin batera Gaur abangoardiako euskal taldea sortu zuen. Garai hartan hasi zen zinemagintzan lanean, eta horren emaitza dira, besteak beste, Pelotari (1964) eta Alquézar (1966) film laburrak eta Ama Lur (1968) film luzea.

Laurogeiko hamarkadan, lan handia egin zuen eskultura publikoaren alorrean, eta horren adibideak ikus daitezke Euskal Herriko hainbat herritan, baita Espainiako, Estatu Batuetako, Argentinako edo Txileko hainbat hiritan ere.

Erakusketa urriaren 7tik abenduaren 8ra egongo da zabalik Vital Fundazioa erakusketa-zentroan (Posta kalea 13-15, Vitoria-Gasteiz) asteartetik larunbatera, 18:00etatik 20:30era eta igande eta jaiegunetan 12:00etatik 14:00etara eta 18:00etatik 20:30era.

Informazio osoa iturriaren webgunean irakurri