Aste honetan Iruñera hurbilduko gara Nafarroako Antzerki Eskolak (NAE-ENT) egiten duen lana ezagutzera. Hiru ardatz horiei begira, tranpolin gisa aritzen da eskola artista askoren profesionalizaziorako jauzia errazteko. Fuensanta Onrubiak, erakundeko zuzendari akademikoak, lagundu gaitu bidaia honetan.

 

Nafarroako Antzerki Eskola XX. mendeko 80ko hamarkadan jaio zen. Zer motatako beharrei erantzun nahi zien martxan jartzean?

Nafarroako Antzerki Eskola Principe de Viana erakundeak eskatuta sortu zen. Erakunde horrek, hainbat antzerki-talderekin lotutako pertsona-talde batekin batera, taldeen eta etorkizuneko aktore eta sortzaileen prestakuntza-eskariari erantzungo zion zentro bat sortzeko beharra aztertu zuen. 80ko hamarkadaz ari gara, sare profesionalik ez zegoenean, baina bai zerumuga horretara begira zeuden konpainien talde handi bat.

Azkenik, antzerki-taldeen ordezkariek eta arte dramatikoarekin lotutako pertsonek osatutako talde koordinatzaile bat sortu zen, Arte Dramatikoa garatzeko beharrezkoak ziren ezagutza-arloak emango zituen eskola bat abian jartzeko lanari ekin ziona.

Horrela hasi zuen bere ibilbidea Nafarroako Antzerki Eskolak, hasieratik Antzerki Heziketa, Ikerketa eta Zabalkunderako Zentro bezala definituz.

 

Zer ibilbide egin du zentroak 35 urteko historian?

Hasieratik, zentroaren bokazioa antzerkiari lotutako alderdi guztiak modu integralean artatzea izan zen. Urteak igaro ahala, erreferentziazko eta aparteko zentro bihurtu da lan integratu horri dagokionez, baina egia da gero eta gehiago hedapenarekin eta programazioarekin zerikusia duen alderdiak, tokiko sortzaileei egoitzen bidez eta estreinaldiak eta proposamenak hartuz emandako babesak, ikastetxea espazio eszeniko garrantzitsu gisa finkatzera eraman duela.

(Eskolako sarrera. Argazkia: Escuela Navarra de Teatro)

 

Aldi berean, eta oraindik ere gure zeregin nagusietako bat den Arte Dramatikoko ikasketekin batera, beste esparru batzuetan ere ildoak ireki dira. Adibidez, prestakuntzaren eremuan, Iruñerriko eta eskualdeko adin guztietako pertsonen, kolektiboen eta ikastetxeen eskaera sozial eta hezitzaileari erantzuten diogu.

 

Nola aldatu da arte eszenikoen panorama Nafarroan denbora horretan?

35 urteko epe luzeaz ari gara, hainbat une egon dira: hobeak eta okerragoak. 1985. urtea 2020. urtearekin alderatuz gero, ikus daiteke garaiak eta pertsonak aldatu direla eta, beraz, antzerkia ere aldatu da.

Tamalez, ez da artisten eta ikusleen arteko harremanetik sortu behar zen bilakaera naturala izan. Orain baliabideak askoz aurreratuagoak badira ere, antzerkia ia osorik administrazioaren esku geratu da. Espero zitekeenaren kontra, kalitatea eta meritua ez dira "kudeatzaile" berrien erabakietan nagusi diren balioak. Askotan, "hegaldi-ordu" nahikorik gabeko pertsonak ari dira bizitza eszenikoa gidatzen, eta gero eta handiagoa da politikan eskusartzea. Harrigarria bada ere, askatasuna galtzen ari dira eta oinarrizko eskubideak urratzen, hala nola adierazpen-askatasuna eta kulturarako berdintasunezko sarbidea, bai publikoarentzat bai sortzaileentzat.

 

[Eché mi corazón a freir en la sartén" (NAE-ENT). Argazkia: Escuela Navarra de Teatro]

 

Testuinguruko eta nazioarteko hainbat eragilerekin lankidetzan aritzea da ENT-ren ezaugarrietako bat. Nolakoak dira lan-sare horiek? Zer fruitu eman dute?

Ikuskizunak programatu eta nazioarteko irakasleak gonbidatu ditugu lehen urteetatik. Horrek zigilu bate man dio gure profesional askoren sorkuntzari, eta ikusleak betoa zuen mundu eszeniko batekin konektatu ditu.

IETM eta Elia elkarteetako kide izan gara. Une honetan, Europako PyrenArt proiektuan parte hartzen ari gara. Proiektu horren bidez, gure artistak nazioartean ezagutu eta eska daitezen bilatzen eta errazten da, prestakuntza-, komunikazio-, laguntza-, hedapen- eta koprodukzio-ekintzen bidez.

 

Eskolaren lanak hiru ardatz nagusi ditu: prestakuntza, ikerketa eta zabalkundea. Nola gauzatzen da alderdi horietako bakoitzean egiten duzuen lana?

Nahiz eta egia den paperaren gainean alderdi bereiziak diruditela, praktikan, hasieratik oso argi izan dugu gure zeregina integrala dela.

Urte hauetan, aktoreen prestakuntza izan da eskolaren bihotza, nolabait esatearren, baina beti saiatu gara ikasleen prozesuek benetako ikusleen (haurren zein helduen) aurrean antzerki-erakustaldiak edo -emanaldiak egin ditzaten. Duela urte asko Antzoki Alternatiboen sareari dagokion espazio eszeniko bat edukitzearen abantaila dugu, eta horrek izugarri errazten digu misio hori. Esan dezakegu gure indar guneetako bat dela. Benetako harreman hori gure ikasleen profesionalizaziorako zubi gisa ulertzen dugu.

Egia esan, aretoak bere programazio propioa du, dagoeneko oso egonkorra eta finkatua. Gure ikasleek baldintza bereziak dituzte beti, ez bakarrik arlo artistikoan, baita publiko gisa ere, trebatzeko. Programatutako ikuskizunetara eta gure antzerkitik pasatzen diren artista eta konpainiekin elkartzeko espazioetara sartzen laguntzen diegu, bai eskola, tailer, hitzaldi, solasaldi eta abarretan.

 

(Dantza klasea Eukene Sagüés Abadekin. Argazkia: Escuela Navarra de Teatro).

 

Azken urteotan sendotuz joan den gure lanaren beste ildo garrantzitsu bat ikerketarako laguntza da, ez gure ikasleena bakarrik, baita bertako eta gure eremuko artistena ere, hainbat formatutako egoitza artistiko eta teknikoen bidez.

 

Haurrei zuzendutako Antzerki Testuen Lehiaketaren 2020ko edizioa aurkeztu berri duzue egunotan. Zer erantzun du deialdi honek? Zer proiektu mota gauzatu ahal izan dira ekimenari esker?

Hain zuzen ere, haurrei zuzendutako antzerki-testuen XXIX. Lehiaketa abiarazi berri da. Iruñeko Udalarekin elkarlanean antolatzen dugu lehiaketa, bi modalitaterekin: euskara eta gaztelania.

Urtez urte erantzun bikaina dugu, desberdina, hori bai, hizkuntza bakoitzean. Parte hartzaileen kopurua nabarmen gainditzen du gaztelaniazko modalitatean, euskarazko modalitatean baino. Hala ere, modalitate honetan dauden lehiaketa bakanetako bat da, eta beti egin nahi izan dugu haurren dramaturgia euskaraz babestearen aldeko apustua. Jakitun gara apustu honek duen garrantziaz bi hizkuntzetako sorkuntza garatzeko.

Sari horrek, diru-horniduraz gain, berezitasun bat du: bi testuak urtero eszenaratzen dira gure eskolan bertan.

 

(Lola Fernández de Sevillaren 2019ko Antzerki Testuen Lehiaketako testu irabazlea eszenaratzen. Argazkia: Escuela Navarra de Teatro)

COVID-19k eragindako konfinamendu egoeraren ondorioz, zaila da datozen hilabeteetan lana nola egingo den aurreikustea. Nola begiratzen dio ENT-ek etorkizunari?

Zalantza handiz. Aldi berean, gure zeregin bakoitzerako agertoki asko aztertzen ditugu. Gure jardueraren zati handi bat bertan behera geratuta edo hibernazio-egoeran egon da, gure komunitatea osatzen duten pertsonekin (langileak, ikasleak, publikoak, etab.) harremana mantentzeko lan egiten dugu.

Online eskolak ditugu eta sare sozialetan gaude. Hala ere, gure okupazio nagusia zentroaren egiturari eustea da, berriro irekitzeari aurre egin ahal izateko, ziuraski zaila izango baita, ahalik eta hobekien. Eugenio Barbak elkarrizketa batean esan duenez: "Antzerkiaren etorkizuna ez da teknologia, topaketa baizik". Antzerkiaren funtsezkoena babestu nahi dugu, hain zuzen ere espazio/denboraberean topo egitea, gaur egun ezinezkoa dena.

Bestalde, krisi bakoitza, bai arlo pertsonalean zein kolektiboan, eraldaketa bat da, eta onartu egin beharko dugu, bai eta hazteko aprobetxatu ere. Laguntzak, konplizitateak, lankidetzak, sinergiak beharko ditugu. Eta espero dugu, eragozpen eta arazo guztietatik haratago, antzerkiak norberarekin eta gure berdinekin elkartzeko lekua izaten jarraitzea.

(2020ko maiatzaren 5ean argitaratutako Berezia).